Có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ được kỳ vọng tạo bước chuyển mạnh mẽ trong phát triển khoa học - công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Với nhiều quy định mới mang tính đột phá, đặc biệt ưu tiên công nghệ xanh, công nghệ cao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, luật này được xem là “đòn bẩy” quan trọng cho tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

Định hướng dòng chảy công nghệ

Sau gần 10 năm thực thi, Luật Chuyển giao công nghệ năm 2017 đã góp phần thúc đẩy hoạt động tiếp nhận và ứng dụng công nghệ tại Việt Nam. Tuy nhiên, trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, việc sửa đổi luật là tất yếu nhằm tạo hành lang pháp lý phù hợp hơn với thực tiễn.

Điểm nổi bật của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ là lần đầu tiên đưa khái niệm công nghệ xanh vào hệ thống pháp luật, đồng thời xác định rõ các lĩnh vực ưu tiên gồm công nghệ cao, công nghệ chiến lược và công nghệ thân thiện với môi trường. Đây không chỉ là sự bổ sung mang tính kỹ thuật, mà thể hiện rõ định hướng phát triển của nền kinh tế trong giai đoạn mới.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc luật hóa các lĩnh vực công nghệ ưu tiên là cơ sở quan trọng để định hướng dòng vốn đầu tư, thúc đẩy hình thành các ngành kinh tế mới dựa trên công nghệ cao và thân thiện với môi trường, từ đó nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Công nghệ hiện đại được áp dụng tại một doanh nghiệp may mặc đang hoạt động tại Cụm công nghiệp Tân An.

Không dừng ở việc khuyến khích, luật cũng siết chặt kiểm soát đối với các công nghệ lạc hậu, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm. Các dự án sử dụng công nghệ thuộc diện hạn chế chuyển giao phải được thẩm định ngay từ giai đoạn chấp thuận chủ trương đầu tư. Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển biến rõ nét trong tư duy quản lý: vừa “mở đường” cho công nghệ tiên tiến, vừa “sàng lọc” công nghệ không phù hợp.

Có thể nói, luật không chỉ hướng đến việc thu hút công nghệ, mà còn định hướng lựa chọn, qua đó góp phần định hình dòng chảy công nghệ theo hướng chất lượng, hiệu quả và bền vững hơn.

Hoàn thiện hạ tầng, thúc đẩy chuyển giao

Bên cạnh định hướng phát triển, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ cũng tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn trong thực tiễn, đặc biệt là vấn đề thương mại hóa kết quả nghiên cứu - một khâu còn hạn chế trong thời gian qua.

Theo đó, tổ chức, cá nhân sở hữu công nghệ có thể sử dụng chính công nghệ đó để góp vốn vào doanh nghiệp hoặc dự án đầu tư. Đồng thời, Nhà nước hỗ trợ định giá, xác lập quyền sở hữu đối với công nghệ hình thành từ nghiên cứu trong nước. Những quy định này tạo điều kiện để công nghệ trở thành tài sản có giá trị, có thể tham gia trực tiếp vào thị trường.

Không chỉ dừng ở thương mại hóa, luật còn nhấn mạnh phát triển công nghệ nội sinh, khuyến khích chuyển giao công nghệ giữa các tổ chức, doanh nghiệp trong nước và giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp. Đây là hướng đi mang tính chiến lược, góp phần nâng cao năng lực tự chủ và sức cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế.

Một điểm mới đáng chú ý khác là việc bổ sung các chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích tổ chức, cá nhân nước ngoài chuyển giao công nghệ vào Việt Nam. Các dự án có nội dung chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển năng lực nghiên cứu sẽ được hưởng ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng và các hỗ trợ khác. Chính sách này không chỉ nhằm thu hút công nghệ, mà còn gắn với mục tiêu nâng cao năng lực tiếp nhận và làm chủ công nghệ trong nước.

Công nghệ sản xuất mới được đưa vào áp dụng tại Công ty Cổ phần Thành Trung.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ, luật đã tăng cường vai trò của Nhà nước trong việc chủ động tham gia vào hoạt động chuyển giao công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục, môi trường, phòng chống thiên tai. Chính sách Nhà nước có thể mua và phổ biến công nghệ cho doanh nghiệp dưới các hình thức ưu đãi được kỳ vọng sẽ tạo lực đẩy quan trọng, nhất là ở những lĩnh vực mà khu vực tư nhân chưa đủ nguồn lực đầu tư.

Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Bùi Thanh Toàn cho biết: Việc nâng cấp hạ tầng sàn giao dịch công nghệ và phát triển mạng lưới các tổ chức trung gian thị trường khoa học và công nghệ chuyên nghiệp sẽ đóng vai trò cầu nối then chốt, giúp khớp nối chính xác nhu cầu của thị trường với năng lực nghiên cứu. Toàn bộ quy trình thủ tục hành chính liên quan đến đăng ký và thẩm định công nghệ sẽ được chuyển dần qua thực hiện trực tuyến, minh bạch hóa dữ liệu để giảm thiểu thời gian và chi phí cho các bên tham gia.

Tuy nhiên, như nhiều chính sách khác, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào quá trình tổ chức thực hiện. Trong bối cảnh các địa phương đang đặt mục tiêu tăng trưởng cao, việc tận dụng hiệu quả các quy định mới của luật sẽ là yếu tố quyết định.

Để chính sách đi vào cuộc sống, vẫn cần sự đồng bộ từ cơ quan quản lý đến doanh nghiệp, từ hoàn thiện cơ chế hỗ trợ đến nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là điều kiện để xây dựng nền kinh tế dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.

Khả Lê - Hồ Như