Bên cạnh việc siết chặt quản lý đội tàu, kiểm soát hoạt động khai thác trên biển, các địa phương ven biển đang đặc biệt chú trọng nâng cao nhận thức pháp luật cho ngư dân thông qua tuyên truyền, vận động và ký cam kết chấp hành quy định khi vươn khơi. Đây được xem là giải pháp căn cơ để chống khai thác IUU ngay từ gốc.

Thiệt đơn thiệt kép

Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Đắk Lắk vừa khởi tố vụ án, khởi tố bị can và cấm đi khỏi nơi cư trú đối với Võ Quốc Toại (phường Tuy Hòa) về tội “Tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép”.

Trước đó, trong một chuyến đánh bắt xa bờ, thuyền trưởng Võ Quốc Toại đã tháo thiết bị giám sát hành trình, đưa tàu cá PY-96896TS cùng 4 thuyền viên sang vùng biển Philippines khai thác trái phép và bị lực lượng chức năng nước này bắt giữ. Chủ tàu bị phạt 500.000 PHP (khoảng 230 triệu đồng), tàu và tài sản bị tịch thu; cả năm người bị trục xuất về nước.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn (thứ hai từ phải sang) kiểm tra công tác chống khai thác IUU tại cảng cá Dân Phước (phường Xuân Đài).

Theo Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Đắk Lắk, trong vụ việc trên, không chỉ thuyền trưởng, các thuyền viên tham gia chuyến biển mà cả người nhận giữ thiết bị giám sát hành trình để giúp tàu né tránh kiểm soát cũng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Thiết bị giám sát hành trình là công cụ quản lý bắt buộc đối với tàu cá. Việc cố tình tháo thiết bị hoặc chuyển sang tàu khác nhằm che giấu hành trình là hành vi vi phạm nghiêm trọng, không chỉ vi phạm quy định về khai thác thủy sản mà còn liên quan đến hành vi tổ chức xuất cảnh trái phép.

Trước cơ quan chức năng, ông Võ Quốc Toại thừa nhận hành vi sai trái của mình và cho biết: “Tôi vô cùng hối hận khi gây nên sự việc này. Bây giờ, tôi vừa mất tiền bạc, tài sản vừa vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến cả gia đình, vợ con”.

Thủy sản đưa về bờ sẽ được kiểm tra, kiểm soát, truy xuất nguồn gốc. Trong ảnh: Ngư dân đưa thủy sản về bờ tại cảng cá Phú Lạc (phường Hòa Hiệp).

Từ vụ việc của tàu cá nói trên, nhiều ngư dân trong vùng cũng không khỏi giật mình khi nhìn lại hậu quả của việc vi phạm. Ông Kiều Thái Hoàng ở phường Tuy Hòa, chia sẻ: "Khi tàu đánh bắt vi phạm vùng biển nước bạn, không chỉ bị phạt tiền, tịch thu tài sản mà còn dính tới pháp luật. Bây giờ, các anh em ngư dân tự nhắc nhở nhau phải nâng cao hiểu biết, tuyệt đối tuân thủ đúng quy định khi ra khơi".

Theo cơ quan chức năng, việc xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm như tàu cá PY-96896TS nhằm mục đích răn đe, cảnh tỉnh và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân. Đây cũng là một trong những giải pháp quan trọng nhằm ngăn chặn tình trạng khai thác hải sản bất hợp pháp, góp phần cùng cả nước nỗ lực tháo gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu đối với ngành thủy sản Việt Nam.

Tập trung tuyên truyền, vận động ngư dân ký cam kết 

Từ những vụ việc cụ thể như trên, các địa phương ven biển của tỉnh Đắk Lắk đang tăng cường công tác tuyên truyền để ngư dân hiểu rõ hơn các quy định về chống khai thác IUU, đặc biệt là quy định về vùng biển khai thác, quản lý tàu cá và sử dụng thiết bị giám sát hành trình…

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk, đến ngày 28/2/2026, toàn tỉnh có 2.575 tàu cá đăng ký trên hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia. Trong đó có 2.555 tàu còn hạn giấy phép khai thác thủy sản, đạt tỉ lệ 99,22%. Riêng nhóm tàu cá dài từ 15 m trở lên có 684 chiếc còn hạn giấy phép, đạt 99,71%.

Các địa phương, cơ quan chức năng ký cam kết phối hợp thực hiện chống khai thác IUU.

Song song với việc quản lý hồ sơ, các cơ quan chức năng đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản trên biển. Đến nay, 100% tàu cá thuộc diện bắt buộc đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình VMS; hoạt động tàu cá ra, vào cảng được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác.

Tuy vậy, theo đánh giá của ngành chức năng, yếu tố quan trọng nhất vẫn là nhận thức của ngư dân. Nếu không hiểu rõ quy định hoặc chủ quan, một số người vẫn có thể tìm cách né tránh quản lý, dẫn đến vi phạm.

Vì vậy, mới đây, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Tạ Anh Tuấn đã yêu cầu chính quyền các xã, phường ven biển phải trực tiếp xuống từng hộ ngư dân để tuyên truyền và vận động ngư dân ký cam kết không vi phạm khai thác IUU. Bí thư Đảng ủy và Chủ tịch UBND các xã, phường phải nắm chắc tình hình tàu cá trên địa bàn, đặc biệt là các tàu có nguy cơ vi phạm vùng biển nước ngoài.

Cùng với đó, mỗi địa phương phải phân công cán bộ theo dõi cụ thể từng tàu cá theo phương châm “rõ người - rõ tàu - rõ vị trí”, phải xác định được tàu đang ở đâu, do ai quản lý và được kiểm soát bằng biện pháp nào. Nếu để xảy ra sai lệch số liệu hoặc vi phạm mà không nắm được tình hình, người đứng đầu địa phương sẽ phải chịu trách nhiệm.

Ngư dân Tuy An Đông ký cam kết thực hiện chống khai thác IUU với chính quyền địa phương.

Các lực lượng biên phòng, ban quản lý cảng cá và chính quyền địa phương cũng phối hợp kiểm soát chặt chẽ tàu cá xuất, nhập bến; đồng thời tổ chức các tổ tuần tra lưu động tại các bến ngang, bến truyền thống và những điểm neo đậu tự phát dọc bờ biển.

Đặc biệt, vụ việc tàu cá PY-96896TS đang được các địa phương đưa ra như một ví dụ điển hình trong các đợt tuyên truyền để ngư dân nhận thức rõ hậu quả của việc vi phạm IUU. Tại các khu dân cư ven biển, cán bộ địa phương trực tiếp gặp từng chủ tàu, thuyền trưởng để phổ biến quy định pháp luật, đồng thời tổ chức ký cam kết không vi phạm vùng biển nước ngoài khi khai thác thủy sản.

Ông Nguyễn Văn Tĩnh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Ô Loan cho biết toàn xã hiện có 149 tàu cá của ngư dân các làng biển Nhơn Hội, Phú Thường… đang hoạt động khai thác thủy sản. Địa phương xác định công tác tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành các quy định về chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm. Thời gian qua, xã đã mời toàn bộ chủ tàu đến làm việc, phổ biến các quy định của pháp luật, nhất là quy định về chống khai thác IUU và các chế tài xử phạt nếu cố tình vi phạm.

Song song đó, chính quyền địa phương thường xuyên rà soát, nắm chắc tình hình tàu cá trên địa bàn, trực tiếp gặp gỡ từng chủ tàu, thuyền trưởng để yêu cầu ký cam kết không vi phạm IUU. Đặc biệt, xã đã đưa vụ tàu cá ở phường Tuy Hòa vi phạm vùng biển nước ngoài khi khai thác thủy sản và bị cơ quan công an khởi tố vụ án làm dẫn chứng cụ thể trong các buổi tuyên truyền, qua đó giúp ngư dân nhận thức rõ hậu quả pháp lý, nâng cao ý thức chấp hành khi vươn khơi.

Từ những bài học thực tế, nhiều ngư dân đã bắt đầu thay đổi nhận thức, chủ động tìm hiểu quy định và tuân thủ nghiêm các quy định khi ra khơi. Đó cũng chính là nền tảng quan trọng để nghề cá phát triển bền vững, góp phần cùng cả nước tháo gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu trong thời gian tới.

Tuyết Hương