Sáng 11/4, tiếp tục nội dung chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, các đại biểu thảo luận ở hội trường về dự án Luật trợ giúp pháp lý. 

Cơ bản nhất trí với nhiều nội dung trong tờ trình, báo cáo thẩm tra và dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, các đại biểu cho rằng, đây là một chế định pháp luật thể hiện tính nhân văn sâu sắc của chế độ ta. Trợ giúp pháp lý là một lĩnh vực có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, bảo đảm nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật.

Đại biểu thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền tiếp cận pháp lý của các nhóm yếu thế trong xã hội. Góp ý về người (đối tượng) được trợ giúp pháp lý tại khoản 2, Điều 1 của dự thảo Luật, đại biểu đề nghị mở rộng theo hướng bao quát và thực chất hơn.

Quang cảnh phiên thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Cụ thể, cần sửa đổi quy định đối với người dân tộc thiểu số theo hướng không phụ thuộc vào điều kiện cư trú, bởi đây là nhóm đối tượng có nguy cơ bị tổn thương cao và gặp nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý. Bên cạnh đó, cần bổ sung một số đối tượng như: nạn nhân hoặc người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người; người bị đề nghị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Đây là những nhóm rất cần được hỗ trợ pháp lý kịp thời để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung thêm các nhóm đối tượng vào diện được trợ giúp pháp lý như: Người có thu nhập thấp (những người có thu nhập dưới mức trung bình nhưng chưa thuộc diện hộ nghèo, vì thực tế họ vẫn không đủ điều kiện kinh tế để thuê luật sư); các đối tượng yếu thế khác (người bị bạo lực gia đình, người bị nhiễm chất độc da cam, người thất nghiệp hoặc mất việc làm do các nguyên nhân khách quan như thiên tai, dịch bệnh, hay khủng hoảng kinh tế).

Ngoài các hình thức thụ động như tư vấn hay tham gia tố tụng khi có yêu cầu, đại biểu đề xuất thêm các hình thức chủ động, đa dạng hóa hình thức trợ giúp như: Tuyên truyền và hỗ trợ trực tiếp (thực hiện tại các trại giam, bệnh viện, khu công nghiệp hoặc những nơi tập trung đông công nhân lao động nghèo); chuyển đổi số (Xây dựng nền tảng trợ giúp pháp lý trực tuyến để người dân, đặc biệt là ở vùng sâu vùng xa, dễ dàng tiếp cận và hiểu biết pháp luật).

Đại biểu Nguyễn Thái Học, Phó Bí thư Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) phát biểu thảo luận tại hội trường. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Tham gia góp ý thảo luận tại hội trường, đại biểu Nguyễn Thái Học, Phó Bí thư Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể Trung ương (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) nhấn mạnh: Mục tiêu cốt lõi của việc sửa đổi luật lần này là nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả của hoạt động trợ giúp pháp lý. Để đạt được yêu cầu đó, nhân tố quyết định chính là chất lượng đội ngũ trợ giúp viên.

Theo đại biểu, việc nâng cao chất lượng đội ngũ cần được thực hiện đồng bộ ở cả hai khâu: Về đầu vào cần đặc biệt quan tâm, xem xét bổ nhiệm những người có năng lực thực sự và phẩm chất đạo đức tốt. Về đầu ra: Phải thường xuyên rà soát, sàng lọc đội ngũ đang hoạt động để kịp thời thay thế những cá nhân không còn đủ phẩm chất, năng lực, uy tín hoặc hoạt động thiếu tính chuyên nghiệp.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Đi sâu vào các điều khoản cụ thể, đại biểu Nguyễn Thái Học đã chỉ ra những điểm bất cập tại Khoản 1, Điều 22 quy định về các trường hợp miễn nhiệm, thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý.

Đại biểu nêu rõ, tại Điểm đ, Khoản 1, Điều 22 dự thảo quy định: Trợ giúp viên pháp lý sẽ bị thu hồi thẻ nếu bị xử lý kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo từ lần thứ hai trở lên.

Phân tích về quy định này, đại biểu cho rằng: “Một khi đã bị kỷ luật cảnh cáo tức là đã vi phạm quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước ở mức độ nhất định, không thể nói là có phẩm chất đạo đức tốt được. Hoạt động trợ giúp pháp lý ngoài chuyên môn còn đòi hỏi cao về uy tín và niềm tin. Nếu không có uy tín, không có niềm tin thì trợ giúp cho ai và ai tin để được trợ giúp?”

Từ lập luận trên, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo cần điều chỉnh theo hướng: Trợ giúp viên bị kỷ luật cảnh cáo lần thứ nhất hoặc khiển trách lần thứ hai đều phải xem xét không cho tiếp tục làm nhiệm vụ. Việc đợi đến lần cảnh cáo thứ hai mới xử lý là thiếu kịp thời và chưa thỏa đáng.

Đối với quy định tại Điểm d về việc thu hồi thẻ khi trợ giúp viên không thực hiện nhiệm vụ tham gia tố tụng trong 2 năm liên tục, đại biểu Nguyễn Thái Học đánh giá quy định này chưa phù hợp với yêu cầu chuyên nghiệp hóa.
“Đã được bổ nhiệm làm trợ giúp viên pháp lý mà không tham gia vụ việc tố tụng nào suốt 2 năm liên tục thì khó có thể đảm bảo được tính chuyên nghiệp và kỹ năng nghề nghiệp cần thiết”, đại biểu nhấn mạnh.

Cũng trong phiên làm việc buổi sáng cùng ngày, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.

Lan Anh