Chiều 11/4, trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.

Tham gia đóng góp ý kiến về dự án Luật, đại biểu Ngô Trung Thành, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác đối ngoại trong tình hình mới.

Đại biểu cũng đánh giá cao cơ quan soạn thảo đã chuẩn bị công phu các nội dung đề xuất sửa đổi, bổ sung đều có ý nghĩa thiết thực, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan đại diện.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh điều hành phiên thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Thảo luận thêm về việc mở rộng diện được bổ nhiệm làm Đại sứ đối với trường hợp là chuyên gia trong lĩnh vực đối ngoại, hội nhập quốc tế, đại biểu đánh giá, việc mở rộng quy định trường hợp các chuyên gia được bổ sung làm Đại sứ sẽ góp phần bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao, tận dụng được tri thức, kinh nghiệm và mạng lưới quan hệ quốc tế của các chuyên gia phục vụ cho công tác đối ngoại, đồng thời tạo thêm nguồn, sự linh hoạt trong công tác cán bộ.

Tuy nhiên, đại biểu bày tỏ băn khoăn với việc mở rộng này, nhất là đối với người không phải là cán bộ, công chức, viên chức, bởi một số lý do:

Thứ nhất, về phương diện pháp lý: Đại sứ là người thực thi quyền lực nhà nước ở nước ngoài, do đó cần có tư cách pháp lý rõ ràng thuộc hệ thống công vụ và phải chịu sự điều chỉnh đầy đủ của pháp luật có liên quan để bảo đảm tính chính danh và hiệu lực trong hoạt động đại diện.

Đại biểu Ngô Trung Thành, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) phát biểu thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Thứ hai, về yêu cầu chính trị và bảo mật: Hoạt động ngoại giao gắn trực tiếp với lợi ích quốc gia, gắn với nhiều nội dung nhạy cảm, chiến lược. Do đó, người đảm nhiệm phải chịu sự ràng buộc chặt chẽ về kỷ luật phát ngôn và bảo vệ bí mật nhà nước. Đây là những yêu cầu cần có một cơ chế quản lý đồng bộ, xuyên suốt.

Thứ ba, về trách nhiệm và kiểm soát quyền lực: Đại sứ là chức danh có trách nhiệm rất cao, do đó cần có cơ chế kiểm soát, đánh giá và xử lý trách nhiệm rõ ràng. Nếu là người ngoài hệ thống công vụ, việc áp dụng đầy đủ các cơ chế để xác định trách nhiệm và kiểm soát quyền lực sẽ gặp khó khăn, có thể phát sinh rủi ro trong quản lý.

Thứ tư, cần phân biệt rõ giữa năng lực chuyên môn và năng lực thực thi vai trò đại diện quốc gia trong khuôn khổ hệ thống công vụ: Các chuyên gia có thể rất giỏi về đối ngoại, hội nhập quốc tế nhưng chức danh Đại sứ đòi hỏi không chỉ kiến thức mà còn là khả năng vận hành trong một thiết chế ngoại giao thống nhất, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình, nguyên tắc phối hợp, chế độ báo cáo và kỷ luật phát ngôn. Đây là những yếu tố gắn với quá trình rèn luyện, tích lũy trong hệ thống, không chỉ đơn thuần là vấn đề chuyên môn.

Quang cảnh phiên làm việc. Ảnh: Đoàn ĐBQH tỉnh cung cấp

Thứ năm, vấn đề mở rộng này còn liên quan tới Nghị quyết 250 của Quốc hội về một số cơ chế chính sách đặc thù nhằm nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế. Hiện Nghị quyết này đang quy định chính sách đặc thù thu hút, sử dụng các chuyên gia về hội nhập quốc tế trong công tác đối ngoại, hội nhập quốc tế và việc này thì được thực hiện thí điểm cho đến hết năm 2030.

Đại biểu phân tích, sau khi Luật sửa đổi, bổ sung nếu được thông qua, thì sẽ dẫn đến cùng là chuyên gia nhưng việc bổ nhiệm làm Đại sứ thì thực hiện chính thức theo quy định của Luật này, còn việc bổ nhiệm đảm nhiệm các chức danh khác ở cơ quan đại diện ngoại giao thì thực hiện thí điểm theo quy định của Nghị quyết.

Như vậy sẽ không hợp lý về mặt chính sách ở chỗ: đối với chức danh cao nhất, có vai trò quan trọng nhất của cơ quan đại diện thì thực hiện chính thức, còn đối với các chức danh khác ít quan trọng hơn tại chính cơ quan đó thì lại phải thực hiện thí điểm.

Từ những phân tích nêu trên, đại biểu đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc thận trọng, làm rõ hơn các cơ sở của việc mở rộng quy định trường hợp các chuyên gia ngoài bộ máy công vụ được bổ nhiệm làm Đại sứ…

Cũng trong phiên làm việc buổi chiều cùng ngày, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Lan Anh