Khi ký ức chiến tranh dần lùi sâu vào quá khứ, điện ảnh vẫn âm thầm đảm nhận sứ mệnh đánh thức lịch sử bằng cảm xúc. “915” - bộ phim điện ảnh của đạo diễn, NSƯT Lưu Trọng Ninh - là một tác phẩm như thế.

Không ồn ào, không phô trương, nhưng phim đủ chiều sâu để chạm tới những miền lắng đọng nhất trong tâm thức người xem, như một nén hương tri ân thế hệ thanh niên xung phong đã hiến dâng trọn vẹn tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Lịch sử được kể từ những con người bình dị

Trong mạch nguồn điện ảnh Việt Nam đương đại, đề tài chiến tranh chưa bao giờ vắng bóng. Tuy nhiên, để tạo được dấu ấn riêng lại là điều không dễ. “915” lựa chọn nhịp kể chậm, trầm, giản dị; dựa trên sự kiện có thật nhưng không thiên về tái hiện chiến công vang dội hay trận đánh lớn. Phim tập trung khắc họa đời sống thường ngày của Đại đội Thanh niên xung phong 915, Đội 91 Bắc Thái.

Phim mở ra bằng những hình ảnh rất đời: những buổi lao động vất vả, những câu chuyện bình dị, những ước mơ rất trẻ. Chiến tranh chưa hiện diện ngay bằng bom rơi đạn nổ mà thấm dần qua cảm giác bất an, qua khoảnh khắc mong manh giữa lằn ranh sự sống và cái chết. Chính sự đời thường ấy tạo nên nền tảng cảm xúc vững chắc, để khi bi kịch ập đến, nỗi đau không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành mất mát cụ thể, day dứt và ám ảnh.

Trong không gian ga Lưu Xá - một địa điểm trọng yếu, đầy hiểm nguy - những thanh niên đứng sau chiến tuyến, lặng lẽ ngày đêm bốc xếp, bảo vệ từng chuyến tàu chở lương thực, vũ khí… chi viện cho chiến trường. Mỗi chuyến tàu không chỉ chở hàng hóa, mà còn mang theo niềm tin, hy vọng và ý chí không khuất phục. Tàu rời ga là một lần sự sống vượt qua cái chết, mang theo tuổi trẻ của thanh niên xung phong, lặng lẽ đi qua chiến tranh để neo lại mãi trong ký ức dân tộc.

Một lựa chọn đáng chú ý của “915” là cách xây dựng nhân vật tập thể. Không đặt trọng tâm vào nhân vật trung tâm theo mô típ quen thuộc, bộ phim khắc họa cả một thế hệ thanh niên xung phong với những cá tính, hoàn cảnh và khát vọng khác nhau. Có người hồn nhiên, lạc quan; có người trầm lắng, nhiều suy tư, và có cả những mối tình chớm nở giữa bom đạn, vừa trong trẻo vừa mong manh. Họ không được lý tưởng hóa thành những biểu tượng anh hùng khô cứng, mà hiện lên rất thật, rất người. Chính sự chân thực ấy khiến những hy sinh cuối cùng trở nên lớn lao và ám ảnh.

Phim điện ảnh "915" âm thầm đảm nhận sứ mệnh đánh thức lịch sử bằng cảm xúc.

Bút pháp điện ảnh suy tư và cao trào bi tráng

Từng ghi dấu qua các phim “Bến không chồng”, “Ngã ba Đồng Lộc”, “Khát vọng Thăng Long”…, NSƯT Lưu Trọng Ninh tiếp tục cho thấy bút pháp điện ảnh giàu chất suy tư và tiết chế trong “915”. Phim không đẩy nhanh nhịp kể, không sử dụng nhiều cao trào kịch tính dồn dập, mà để câu chuyện trôi đi chậm rãi, có lúc tưởng như rất lặng. Nhưng chính sự lặng lẽ ấy lại là không gian để cảm xúc tích tụ, để người xem có thời gian quan sát, chiêm nghiệm và đồng cảm.

Nhiều đoạn phim gần như không lời thoại, chỉ còn ánh mắt, cử chỉ của những người trẻ giữa chiến tranh. Nhịp phim chậm nhưng không lê thê, mà mang tính chủ ý, để người xem lắng lại và cảm nhận.

Cao trào của phim là trận bom chiều tối Noel 24/12/1972 - nơi 60 thanh niên xung phong Đại đội 915 đã vĩnh viễn nằm lại. Đáng chú ý, cảnh này không được dàn dựng theo hướng hoành tráng hay nặng về kỹ xảo. Bom đạn xuất hiện ngắn ngủi, bất ngờ, đúng với cách chiến tranh thường ập đến trong đời thực. Sau tiếng bom là những khoảng lặng kéo dài, những hình ảnh đổ nát, những thân người bất động. Sự tàn khốc của chiến tranh hiện lên không qua tiếng nổ, mà qua chính sự im lặng đến nhói lòng sau đó.

Về mặt hình ảnh, “915” sử dụng gam màu trầm, thiên về nâu, xám, xanh rêu, gợi cảm giác cũ kỹ và khắc nghiệt. Việc quay phim tại các địa điểm lịch sử ở Thái Nguyên không chỉ tăng tính chân thực mà còn mang ý nghĩa như một cuộc trở về, nơi điện ảnh đối thoại trực tiếp với ký ức lịch sử. Âm nhạc trong phim được sử dụng tiết chế, giản dị, chủ yếu để nâng đỡ cảm xúc thay vì dẫn dắt hay áp đặt, góp phần tạo nên không khí trầm lắng xuyên suốt tác phẩm.

Giá trị lan tỏa và thông điệp cho hôm nay

Không chỉ dừng lại ở giá trị nghệ thuật, “915” còn cho thấy sức lan tỏa khi được lựa chọn trình chiếu trong Tuần phim chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Sự hiện diện của phim trong một sự kiện chính trị trọng đại của đất nước đã khẳng định rõ nét giá trị tư tưởng và nhân văn mà tác phẩm mang lại. Trong không gian ấy, “915” không đơn thuần là một tác phẩm điện ảnh, mà trở thành một hoạt động văn hóa giàu tính biểu tượng, góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc và tinh thần cách mạng.

Việc chiếu phim miễn phí giúp bộ phim tiếp cận rộng rãi hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ - những người sinh ra và lớn lên trong hòa bình. Thông qua ngôn ngữ điện ảnh, lịch sử trở nên gần gũi và sống động, không còn là những trang sách mà là câu chuyện của những con người cụ thể, từng sống, từng yêu và từng hy sinh. Qua đó, “915” góp phần bồi đắp nhận thức, trách nhiệm và khát vọng cống hiến trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.

Trong sự lặng lẽ của mình, “915” nhắc chúng ta dừng lại giữa dòng chảy hiện đại để tự hỏi về giá trị của hòa bình hôm nay. Có những hy sinh không bao giờ được phép lãng quên, và có những bộ phim ra đời không nhằm tạo tiếng vang nhất thời, mà để giữ gìn ký ức, nuôi dưỡng lòng biết ơn và bồi đắp chiều sâu văn hóa cho đời sống đương đại.

Ngọc Duyên