Kỳ 2: Nơi Microsoft kể câu chuyện của mình

Trung tâm khách tham quan Microsoft là nơi lưu giữ những bước chân đầu tiên của một đế chế công nghệ và cả những câu chuyện chưa bao giờ được kể trên sách vở…

Nơi lưu giữ lịch sử công nghệ

Building 92 là nơi đặt trung tâm khách tham quan của Microsoft. Cánh cửa tự động mở nhẹ khi tôi bước vào. Ngay phía trong là bức tường lịch sử của Windows. Những logo, những chiếc máy tính, những dòng UI đã cũ đến mức trở thành hoài niệm. Tôi đứng trước biểu tượng Windows 95, rồi Windows XP. Nhìn hai đứa con đang tròn mắt trước những chiếc máy tính hộp vuông, tôi thấy mình như người mang câu chuyện từ một thế hệ trước sang một thế hệ mới.

Tôi nhớ năm 2003, ở tòa soạn cũ, khi mở Word 2003 viết bài, cảm giác đó như đang bước vào một căn phòng riêng quen thuộc. Cái thanh công cụ màu xám ấy giờ nằm trong tủ kính, thành một phần của lịch sử công nghệ.

Tiến sâu vào bên trong là khu trưng bày về Xbox. Một khu vực đầy màu sắc hơn phần còn lại. Trẻ con yêu Xbox. Người lớn biết Xbox. Nhưng đứng trước những phiên bản đầu tiên, tôi mới hiểu vì sao nó thành công. Không phô trương, không làm quá. Từng đường cong, từng nút bấm đều được chế tác với tinh thần “đã làm thì phải đúng”. Chính sự tử tế trong thiết kế làm nên sức sống của sản phẩm.

Điểm khiến tôi bất ngờ nhất là khu vực nói về AI. Không phải những câu chữ kêu gọi kiểu “tương lai thuộc về trí tuệ nhân tạo”, hay “cuộc cách mạng số”, chỉ là những mô hình nhỏ mô tả AI hỗ trợ người khiếm thị, người cao tuổi, bác sĩ, kỹ sư… Từng câu chuyện được kể bằng giọng nhẹ nhàng, không đẩy lên mức hùng biện. Tôi nhìn các mô hình ấy và tự hỏi: Bao nhiêu giờ lao động, bao nhiêu thử nghiệm thất bại đã được đổi lấy sự mượt mà, đơn giản trên màn hình máy tính của chúng ta ngày hôm nay?

Có một góc nhỏ trong Visitor Center làm tôi dừng lại lâu hơn cả. Đó là phần trưng bày cho cộng đồng lập trình viên. Một chiếc bàn, vài dòng code, những dòng ghi chú đơn giản. Không hoành tráng. Không màu mè. Nhưng nhìn vào đó, tôi hiểu rằng đế chế này lớn mạnh là nhờ những con người bình thường, ngồi trước màn hình máy tính, viết từng dòng code trong im lặng. Tôi đứng đó và nhớ đến những người Việt tôi từng gặp từ ngày sang đây: người làm phần mềm, người làm tester, người quản lý dự án… Những con người nhỏ bé góp phần vào một cỗ máy khổng lồ. Và rồi tôi nghĩ đến thế hệ trẻ Việt Nam ở quê nhà. Chỉ cần một cơ hội, chỉ cần một lần được chạm vào công nghệ đúng cách, rất có thể họ sẽ trở thành người tạo ra sản phẩm cho cả thế giới.

Trước khi rời Visitor Center, tôi đưa tay đặt lên logo bốn ô vuông. Một hành động nhỏ, mang tính biểu tượng hơn là nghi lễ. Nhưng tôi muốn hai đứa con nhìn thấy. Tôi muốn chúng nhớ rằng những điều lớn lao đều bắt đầu từ những điều giản dị: một căn phòng nhỏ, một máy tính cũ, một ý tưởng và sự bền bỉ đến khó tin.

Một góc làm việc của nhân viên Microsoft.

Những người Việt thầm lặng ở Microsoft

Microsoft là nơi nhiều kỹ sư Việt Nam tìm được chỗ đứng vững chắc. Lặng lẽ và ít phô trương song nhân sự người Việt có mặt ở gần như mọi mảng trong tập đoàn công nghệ này như Windows, Office, Azure, AI, bảo mật, Xbox. Từ nhân viên mới ra trường, kỹ sư cao cấp (senior engineer), quản lý (manager) tới giám đốc (director), cộng đồng người Việt nơi đây lớn hơn nhiều so với hình dung của những ai chưa từng đặt chân đến Redmond.

Một số gương mặt tiêu biểu có thể kể đến là Trần Thị Kim Liên ở Azure và bảo mật, Hồ Ngọc Duy (Windows), Nguyễn Minh Tuấn (AI và Azure), Nguyễn Thị Thanh Hương (Office và Teams)… Điểm chung của họ là ít phô trương, tập trung vào kỹ thuật và hiệu quả công việc. Dù không xuất hiện trên truyền thông, họ vẫn tạo ảnh hưởng lớn bên trong Microsoft và góp phần xây dựng sản phẩm mà hàng trăm triệu người trên thế giới sử dụng mỗi ngày. Sự lặng lẽ nhưng bền bỉ ấy đã hình thành dấu ấn Việt không thể phủ nhận trong trái tim công nghệ Redmond.

Một kỹ sư Việt từng nói với tôi rằng ở Microsoft, không ai quan tâm bạn đến từ đâu, quan trọng là bạn làm được gì. Câu nói ấy nghe giản dị nhưng là tinh thần Mỹ và cũng là điều giúp người Việt phát huy khả năng.

Trong một quán cà phê gần khu Commons, tôi gặp một nhóm ba kỹ sư trẻ người Việt. Một người tốt nghiệp Đại học Bách khoa Hà Nội, một từ Trường Đại học Khoa học tự nhiên - Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, một là du học sinh từng học ở Mỹ. Cả ba người đã làm việc tại Microsoft từ 3 đến 8 năm. Khi được hỏi điều gì giúp nhiều người Việt trụ được ở Microsoft, một người trả lời ngay là vì người Việt chịu khó, ít gây phiền phức (drama) và giúp nhau rất nhiều. Ở Redmond có cả một nhóm cộng đồng nhân sự công nghệ Việt hỗ trợ nhau từ xin việc, phỏng vấn, chia sẻ kinh nghiệm đến giao lưu gặp gỡ cuối tuần. Sự đoàn kết ấy tạo ra một vòng tròn lan tỏa, người Việt giúp nhau tiến lên.

Tôi có anh bạn là kỹ sư gốc Việt làm ở Microsoft hơn 20 năm. Anh khoe rằng anh đã làm từ thời Windows XP. Tôi nhìn anh như nhìn một nhân chứng sống của lịch sử công nghệ. Windows XP là tuổi thơ của cả một thế hệ người Việt và anh đã góp phần vào sản phẩm ấy.

Điều khiến tôi ấn tượng là văn hóa công sở nơi đây. Không có phân biệt về xuất thân hay cấp trên - cấp dưới, quát mắng hay áp đặt, tất cả đều bình đẳng và chú tâm thực hiện nhiệm vụ của mình, quan trọng là bạn làm tốt phần việc của mình. Chính môi trường ấy tạo điều kiện để người Việt vươn lên, không bị kìm hãm bởi những định kiến trong nước.

Khi chúng tôi rời campus buổi chiều, dòng người đổ ra bãi xe như một con suối lớn. Xe nối nhau đi về từng con đường nhỏ của Redmond. Giữa đoàn xe ấy, tôi lại thấy những khuôn mặt Việt quen thuộc. Họ chính là minh chứng cho sự thật giản dị: người Việt khi được đặt đúng chỗ, được tạo điều kiện phát huy năng lực của mình có thể tỏa sáng mạnh mẽ…

Kỳ  cuối: Bill Gates và những năm tháng tạo ra thế giới mới

Hữu Quý