Thời gian qua, UBND tỉnh đã ban hành nhiều kế hoạch định hình tầm nhìn chiến lược nhằm đưa giá trị đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) đạt mức 42% vào năm 2030. Không chỉ là con số chỉ tiêu, đây là cuộc chuyển biến mạnh mẽ, đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (KHCN và ĐMST) vào vị trí trung tâm để giải quyết những bài toán từ thực tiễn cuộc sống.

Đưa KHCN và ĐMST vào ruộng rẫy

Tại vùng trồng sầu riêng thuộc các xã Ea Bá, Sông Hinh, hình ảnh người nông dân cầm điện thoại thông minh quét mã QR trên từng lô sản phẩm đã không còn xa lạ. Ít ai nghĩ rằng, ở nơi từng quen với canh tác truyền thống, giờ đây quy trình sản xuất lại được “số hóa” một cách bài bản.

Ông Cao Nguyên Lâm, một hộ trồng sầu riêng lâu năm tại Ea Bá, chia sẻ: “Trước đây, dù chăm sóc kỹ lưỡng, sản phẩm làm ra vẫn khó tạo được niềm tin với khách hàng ở xa. Nay, nhờ áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, toàn bộ quá trình từ bón phân, tưới nước đến thu hoạch đều được cập nhật trên hệ thống. Người mua chỉ cần quét mã là có thể kiểm chứng. Nhờ vậy, giá bán cao hơn, đầu ra cũng ổn định hơn”.

Một lớp tập huấn về đổi mới sáng tạo cho đoàn viên thanh niên do Sở KH-CN tổ chức.

Sự thay đổi này không đến một cách tự nhiên. Thời gian qua, Sở KH-CN đã phối hợp với các viện nghiên cứu, doanh nghiệp triển khai nhiều giải pháp đưa KHCN vào sản xuất nông nghiệp. Từ hướng dẫn canh tác hữu cơ, xây dựng nhãn hiệu chứng nhận đến hỗ trợ ứng dụng truy xuất nguồn gốc, từng bước giúp nâng cao chất lượng và giá trị cho sản phẩm sầu riêng.

Không chỉ trong nông nghiệp, nhu cầu đổi mới công nghệ ở các lĩnh vực khác cũng ngày càng rõ nét. Theo ông Phạm Duy Khiêm, Phó Chủ tịch Hội Yến sào Việt Nam, thị trường hiện nay xuất hiện nhiều sản phẩm yến sào kém chất lượng, khiến niềm tin người tiêu dùng bị ảnh hưởng. Để xây dựng thương hiệu bền vững, doanh nghiệp buộc phải đầu tư công nghệ hiện đại, từ khâu dẫn dụ chim yến đến chế biến, bảo quản.

Ông Khiêm cho biết, có thời điểm doanh nghiệp muốn cải tiến hệ thống sấy lạnh để giữ nguyên hương vị tự nhiên của tổ yến nhưng gặp khó do hạn chế về công nghệ. “Nếu không có sự kết nối từ các cơ quan chuyên môn với chuyên gia, đơn vị cung cấp giải pháp, doanh nghiệp rất khó tự mình bứt phá”, ông Khiêm nói.

Những trường hợp nói trên cho thấy KHCN đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh. Đây cũng chính là tinh thần xuyên suốt trong Kế hoạch số 092 của UBND tỉnh, nhằm đưa công nghệ vào tận cơ sở sản xuất, nhằm nâng cao giá trị nông sản và sinh kế cho người dân.

Định hình chiến lược dài hạn

Từ những mô hình bước đầu, Đắk Lắk đang từng bước xây dựng một chiến lược phát triển dài hạn, trong đó KHCN và ĐMST giữ vai trò trung tâm.

Theo kế hoạch, đến năm 2030, tỉnh phấn đấu đưa đóng góp của TFP vào tăng trưởng GRDP đạt 42%; kinh tế số chiếm khoảng 30% GRDP; riêng lĩnh vực KHCN và ĐMST đóng góp từ 4 - 5% vào tăng trưởng. Tỉnh đặt mục tiêu nằm trong nhóm 22 địa phương dẫn đầu cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII); hình thành ít nhất 25 doanh nghiệp KHCN và 15 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Công ty Cổ phần Ban Mê Green farm đầu tư hệ thống cấp đông, dây chuyền chế biến đạt chuẩn, đáp ứng yêu cầu thị trường xuất khẩu.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Đắk Lắk xác định 5 lĩnh vực ưu tiên gồm: nông nghiệp công nghệ cao; công nghiệp chế biến sâu; năng lượng tái tạo; du lịch thông minh và kinh tế số, đô thị thông minh. Đây đều là những lĩnh vực có dư địa lớn để ứng dụng công nghệ, tạo ra giá trị gia tăng cao và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Theo bà Lâm Vũ Mỹ Hạnh, Phó Giám đốc Sở KH-CN, trong giai đoạn 2026 - 2030, đơn vị chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang phục vụ và đồng hành. Mục tiêu là đưa doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ sinh thái ĐMST. Mặt khác, các nhiệm vụ KHCN sẽ không còn “cất ngăn kéo” mà phải phục vụ nhu cầu thực tiễn sản xuất.

Để bảo đảm nguồn lực triển khai, tỉnh dự kiến bố trí khoảng 1 - 1,5% tổng chi ngân sách địa phương hằng năm cho lĩnh vực KHCN và ĐMST. Nguồn lực này được kỳ vọng đóng vai trò “đòn bẩy”, thu hút thêm các nguồn lực xã hội, qua đó từng bước khẳng định vai trò then chốt của KHCN trong thúc đẩy tăng trưởng và nâng tầm vị thế của Đắk Lắk.

Văn Tài