Sau gần 10 năm kể từ khi Ủy ban châu Âu (EC) áp dụng “thẻ vàng” đối với thủy sản khai thác của Việt Nam, nhiều ngư dân ven biển miền Trung vẫn luôn mong sớm gỡ được cảnh báo này. Bởi với ngư dân, đây không chỉ là câu chuyện hội nhập hay quy định quốc tế, mà còn là đầu ra của thủy sản, là giá trị của mỗi chuyến biển và là sinh kế của hàng nghìn gia đình.

Chờ ra thị trường lớn

Những ngày qua, sau đợt làm việc của đoàn thanh tra của EC với tỉnh Đắk Lắk thì câu chuyện về giá cá ngừ đại dương lại được ngư dân nhắc đến nhiều hơn. Bởi gần 10 năm qua, kể từ khi EC áp “thẻ vàng” đối với thủy sản khai thác của Việt Nam, giá cá hầu như không có nhiều biến động, trong khi chi phí mỗi chuyến biển ngày một tăng cao.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn kiểm tra công tác thực hiện chống khai thác IUU tại các cảng cá.

Ông Huỳnh Kim Hoàng, chủ tàu câu cá ngừ đại dương ở phường Hòa Hiệp cho biết gần 10 năm nay, giá cá ngừ đại dương loại tốt nhất chỉ loanh quanh mức 95.000 - 100.000 đồng/kg, có khi còn thấp hơn. Trong khi đó, chi phí cho mỗi chuyến biển lại tăng theo từng năm. “Ngày trước đi một chuyến biển chi phí tốn ít hơn nhiều. Giờ dầu tăng, mỗi chuyến ra khơi chi phí đội lên nhưng giá cá vẫn vậy. Nếu câu không giỏi, không gặp luồng cá thì chỉ đủ trang trải chi phí và trả công bạn thuyền”, ông Hoàng nói.

Ngư dân Nguyễn Văn Hùng ở phường Phú Yên cho hay đợt vừa rồi, tàu của ông cặp bờ với sản lượng 60 con cá ngừ đại dương, bán giá 93.000 - 95.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí, chỉ thu được ngày công. Anh em bạn thuyền sau cả tháng lênh đênh trên biển kiếm chưa đến 10 triệu đồng/người, không đủ hấp dẫn nên mỗi lần đi biển rất khó kiếm được bạn.

Theo ông Hùng, nếu thị trường tiêu thụ rộng mở hơn, đặc biệt là vào được các thị trường lớn và khó tính như châu Âu, giá cá có thể cải thiện đáng kể. Nhưng suốt nhiều năm qua, việc xuất khẩu thủy sản sang thị trường này vẫn chịu tác động từ cảnh báo “thẻ vàng” của EC.

Không ít ngư dân cho rằng, cá ngừ đại dương vốn có giá trị cao, được thị trường quốc tế ưa chuộng. Tuy nhiên, khi đầu ra bị hạn chế, thương lái và doanh nghiệp chế biến cũng khó nâng giá thu mua. Hệ quả là người trực tiếp bám biển phải chịu nhiều thiệt thòi.

Ngư dân thực hiện khai báo theo quy định khi đưa tàu vào cảng.

Ông Võ Đốc, một chủ tàu ở phường Tuy Hòa chia sẻ rằng bà con ngư dân luôn dõi theo thông tin về quá trình Việt Nam nỗ lực gỡ “thẻ vàng” của EC. Ngư dân chỉ mong sớm được gỡ cảnh báo để thủy sản có thể vào thị trường châu Âu thuận lợi hơn. Khi thị trường rộng mở, giá cá chắc chắn sẽ tốt hơn, bà con mới yên tâm bám biển lâu dài.

Chính quyền quyết liệt

Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc gỡ cảnh báo “thẻ vàng”, những năm qua, các địa phương ven biển trên địa bàn tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp nhằm siết chặt quản lý hoạt động khai thác thủy sản, hướng tới nghề cá có trách nhiệm và bền vững.

Theo UBND phường Hòa Hiệp, địa phương này xác định công tác chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm, gắn trực tiếp với mục tiêu gỡ “thẻ vàng” của EC và ổn định sinh kế cho ngư dân, vì vậy địa phương đã siết chặt công tác quản lý. Tính đến đầu tháng 3/2026, toàn phường có 654 tàu cá đăng ký hoạt động, trong đó có 650 tàu đủ điều kiện, đạt trên 99%. Đây là kết quả của quá trình rà soát, tuyên truyền và hướng dẫn ngư dân hoàn thiện các thủ tục pháp lý, từ giấy phép khai thác đến thiết bị giám sát hành trình.

Giá cá ngừ đại dương gần như không tăng trong gần 10 năm qua từ khi vướng "thẻ vàng" EC.

Ông Nguyễn Công Dũng, Phó Chủ tịch UBND phường Hòa Hiệp cho biết địa phương kiên quyết không để tàu cá không đủ điều kiện ra khơi. Bên cạnh đó, UBND phường duy trì phối hợp thường xuyên với lực lượng biên phòng trong kiểm soát tàu cá ra vào bến, quản lý tàu ngoại tỉnh lưu trú, đồng thời siết chặt hoạt động tại các bến ngang, điểm lên xuống tự phát, những khu vực tiềm ẩn nguy cơ vi phạm IUU.

Cùng với cơ sở, các lực lượng chức năng cũng đồng loạt vào cuộc. Công an các xã, phường đã kiểm tra, rà soát, kiểm đếm 2.576/2.576 tàu cá (đạt 100%); tiến hành định danh được 2.576/2.576 tàu cá (đạt 100%). Lực lượng chức năng cũng thành lập các tổ tuần tra lưu động, chốt chặn tại các bến, bãi ngang, truyền thống và các điểm tự phát dọc bờ biển trên địa bàn quản lý, không cho tàu cá neo đậu bốc dỡ thủy sản trái phép.

Tại các cảng cá, công tác kiểm soát tàu ra vào, nhật ký khai thác, truy xuất nguồn gốc thủy sản ngày càng đi vào nền nếp. Hầu hết chủ tàu đã quen với các quy định mới, chủ động thực hiện đầy đủ các thủ tục theo yêu cầu.

Tàu thuyền của ngư dân neo đậu tại các bến, bãi đều được kiểm soát.

Thuyền trưởng Phạm Văn Dương ở phường Tuy Hòa chia sẻ: "Ban đầu, việc tuân thủ các quy định mới có nhiều bỡ ngỡ, nhưng về lâu dài, bà con hiểu đây là yêu cầu tất yếu. Làm đúng thì con cá của mình mới có giá trị, mới đi được thị trường lớn. Thu nhập ổn định thì mới có thể bám biển lâu dài".

Theo ông Nguyễn An Phú, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, việc gỡ “thẻ vàng” không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà cần sự chung tay của cả cộng đồng ngư dân. Khi mỗi tàu cá tuân thủ quy định khai thác hợp pháp, việc truy xuất nguồn gốc thủy sản sẽ minh bạch, tạo niềm tin cho thị trường quốc tế. Từ đó, cơ hội gỡ cảnh báo của EC sẽ càng rõ ràng hơn.

Tuyết Hương