Kỳ 2: “Hy vọng ngậm ngùi” và cuộc tháo chạy tán loạn

“Được lệnh tấn công căn cứ 53, chúng tôi vô cùng phấn khởi. Dù biết rằng sẽ khó khăn hơn, thương vong sẽ nhiều hơn, nhưng được dự một trận tấn công lớn để tiêu diệt dứt điểm quân địch, giải phóng Tây Nguyên, ai cũng coi là một niềm vinh dự” - Đại tá Phạm Chào, cựu chiến binh Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 66, Sư đoàn 10 nhớ lại...

Bất ngờ “bom phản chiến”

Căn cứ 53 nằm trên trục đường 27, cách trung tâm Buôn Ma Thuột 8 km về hướng Đông Nam, hệ thống phòng thủ rất kiên cố.

Sau khi ta chiếm Buôn Ma Thuột, tàn quân chạy về, nâng tổng số địch trong căn cứ lên 1.300 tên. Để khích lệ tinh thần “tử thủ”, Trung tá Võ Ấn, chỉ huy trưởng căn cứ này đã được Tổng thống Thiệu phong lên đại tá. Sĩ quan và binh lính cũng được hứa thưởng tiền rất hậu. Tin vào công sự vững chắc, quân địch ở đây quyết chống cự đến cùng…

Đại tá Phạm Chào kể: Trận đánh diễn ra vô cùng ác liệt. Địch khống chế trên cao rót hỏa lực xuống, máy bay phối hợp ném bom ác liệt vào đội hình quân ta. Trong khi đó, ta muốn tiếp cận căn cứ phải vận động qua địa hình bằng phẳng, trống trải. Bất chấp mọi sự kháng cự điên cuồng của địch, quân ta vẫn ngoan cường tiến lên. Người trước ngã, người sau thay thế. Xe tăng, pháo cao xạ cũng đan thành lưới lửa chi viện đắc lực cho bộ binh…

Đánh chiếm sân bay Buôn Ma Thuột. Ảnh tư liệu

“Có một chi tiết tôi vẫn còn nhớ mãi: Vào giữa trưa, hai chiếc A.37 của địch lọt qua lưới phòng không, ném một loạt bom vào giữa đội hình của ta. Nghe tiếng rú rởn óc, tôi ngửa mặt nhìn lên thì thấy 6 quả bom tròn vo như 6 trái bóng đang lao xuống. Kinh nghiệm cho  biết  bom đang rơi đúng đỉnh đầu. Tôi nghĩ: “Phen này chắc “tiêu”. Nhưng điều không thể ngờ, rơi đến giữa chừng, cả 6 quả bom tách làm đôi và bung ra toàn… giấy. “Bom phản chiến!” - chúng tôi cùng reo lên. Và như có một sức mạnh tinh thần đến bất chợt, chúng tôi siết chặt đội hình, ráo riết tấn công. Biết không còn lối thoát, địch dưới các hầm ngầm càng điên cuồng chống cự. Giữa lúc đó bỗng có một tên lính từ dưới hầm ngầm vọt lên chạy về phía quân ta. Hắn lập cập khai: Tên đại tá chỉ huy căn cứ đang ở dưới hầm ngầm cùng 3 tên sĩ quan cấp tá và 100 lính. Hóa ra đây là hầm chỉ huy. Chúng tôi bắc loa gọi hàng nhưng càng gọi, chúng càng bắn, ném lựu đạn lên như trêu gan. Chúng tôi xin ý kiến chỉ huy và được lệnh tiêu diệt. Một trung đội súng phun lửa được điều đến. Hỏa lực địch câm tịt. Tên đại tá chỉ huy căn cứ chết thiêu cùng 3 tên sĩ quan cấp tá” - Đại tá Phạm Chào hồi tưởng.

Căn cứ 53 của địch đã bị tiêu diệt. Hy vọng vào cuộc phản kích để chiếm lại Buôn Ma Thuột của chúng tan thành mây khói.

Mệnh lệnh oan nghiệt

Thất thủ ở Tây Nguyên, Tổng thống Việt Nam cộng hòa Nguyễn Văn Thiệu quyết định: “Rút hẹp phòng tuyến, bỏ vùng rừng núi, co quân về giữ đồng bằng ven biển và các đô thị lớn, chờ thời cơ sẽ phản công chiếm lại Tây Nguyên”.

“Con lộ 7 hoang tàn bỗng chốc trở thành dòng thác hỗn mang. Rùng rùng xe pháo, rùng rùng những thác lính như đàn kiến khổng lồ cuống cuồng trong chảo nóng” - ông Ksor Man ở buôn Broăi, phường Ayun Pa (tỉnh Gia Lai), nguyên là sĩ quan pháo binh quân đội Sài Gòn rùng mình nhớ lại.

Ông kể: “Gần 20 năm trời, qua đủ “vùng chiến thuật” - cả năm 1972 ở Quảng Trị, tôi cũng chưa bao giờ thấy cảnh tháo chạy tả tơi như thế. Đám lính pháo bị ép vào vệ đường rồi chìm nghỉm trong cơn lốc bụi. Một linh cảm mách bảo tôi: Tốt nhất là hãy nhanh chân… chuồn. Len lén nhìn quanh, ẩn mình vào đám le rậm, tôi đi nhanh về hướng buôn Broăi”.

Đại tá Lê Văn Lan lúc bấy giờ là tiểu đội trưởng thuộc đại đội 3, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 48, Sư đoàn 320 hồi nhớ: “Từ Cẩm Ga (Đắk Lắk), chúng tôi được lệnh bằng mọi cách phải hành quân chiếm lĩnh trận địa trong thời gian ngắn nhất. Ô tô không có, biện pháp duy nhất là cắt rừng chạy bộ. Lốp xe đạp, giày dép trở thành đuốc. Gai cào tướp mặt, chân tóe máu cũng chẳng ai buồn để ý, chỉ lo quân địch chạy thoát. Suốt một ngày đêm ròng rã, rạng ngày 17/3 đại đội tôi đã vào chiếm lĩnh trận địa. Gạo sấy, lương khô chiêu với nước lã qua quýt rồi vào trận ngay…".

Truy kích địch trên đường 7 - Cheo Reo trong Chiến dịch Tây Nguyên. Ảnh: TTXVN

Ngày 17, quân địch rút chưa đông lắm nhưng sang ngày 18, biết quân ta đã tiếp cận đường 7 và đang chốt chặn, chúng tăng cường cường độ rút chạy đồng thời tổ chức lại lực lượng để chống trả. Một trong những vị trí ác liệt nhất là điểm chốt đèo Tô Na. Hiểu rằng nếu không giải tỏa được chốt là tắc đường chạy, địch dùng xe tăng, thiết giáp và bộ binh chia làm nhiều mũi tấn công ác liệt, đồng thời gọi máy bay ném bom vào phía sau đội hình quân ta. Các chiến sĩ ta kiên cường bám chốt, bẻ gãy tất cả các đợt xung phong của địch khiến đội hình của chúng phải nghẽn lại.

Trong lúc này tại thị xã Cheo Reo, nơi đội hình địch đang dồn ứ trong các căn cứ, cuộc chiến đấu cũng đồng thời diễn ra rất quyết liệt. Hiểu rằng đã đến bước đường cùng, địch dựa vào công sự, vật cản ra sức chống cự. Tuy nhiên, sự kháng cự tuyệt vọng của chúng không ngăn được sức tiến công vũ bão của ta. Nửa đêm 18/3, hầu hết các mục tiêu trong tiểu khu Cheo Reo đều bị tiêu diệt. Quân địch thực sự rơi vào thế vỡ trận. Đường 7 (từ Gia Lai về Phú Yên) phút chốc trở thành địa ngục…

Còn Đại tá Khuất Đình Hoan, bấy giờ là Tiểu đội trưởng thuộc Đại đội 7, Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 64 kể: “Chúng tôi cứ vận động men theo đường 7, chia cắt quân địch ra từng tốp mà tiêu diệt”. Bọn lính ngụy lúc này đứa cởi trần, đứa vứt bỏ quân phục mặc đồ dân. Chúng cướp xe dân, bắn lẫn nhau, cán bừa lên dân để giành chỗ chạy.

Sau khi bị truy kích, toàn bộ tập đoàn quân tháo chạy trên đường 7 chỉ còn khoảng 5.000 tên về tới Tuy Hòa. Chiến dịch Tây Nguyên toàn thắng. Thời cơ tổng tiến công chiến lược trên toàn miền Nam đã bắt đầu.

Ngọc Tấn