Hơn nửa thế kỷ đã qua nhưng ký ức của những cựu chiến binh từng tham gia giải phóng Buôn Ma Thuột, mở đầu cho mùa xuân toàn thắng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước như vẫn vẹn nguyên… Đó là một mùa xuân hừng hực khí thế “Trường Sơn chuyển mình, Pô Kô dậy sóng”...

Kỳ 1: Đòn điểm huyệt

Tháng 3/1975  hoa pơ lang vẫn nở đỏ trời. Đâu đó tiếng chiêng vẫn vờn mặt nước. Mùa rẫy mới đã sắp bắt đầu với những cụm khói mỏng manh như tơ giữa trời Tây Nguyên xanh ngăn ngắt… Song cái vẻ bình yên ấy dường như có một cảm giác mong manh, một điều gì đang sắp sửa diễn ra.

Lạc giữa trận đồ

“Những ngày đầu tháng 1/1975, chúng tôi nhận được lệnh chuẩn bị cho một chiến dịch lớn nhưng cụ thể thì chưa biết sẽ diễn ra ở đâu” -  Đại tá Phạm Chào, lúc bấy giờ là Thượng úy, Chính trị viên Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 66, Sư đoàn 10 nhớ lại.

Những hoạt động nghi binh khiến phần lớn cán bộ, chiến sĩ lúc ấy cứ tưởng là thật, diễn ra dồn dập: Máy vô tuyến 15W bật hết công suất, liên tục phát đi các mệnh lệnh chuẩn bị tấn công địch ở vị trí nọ, vị trí kia. Rồi những trận địa giả được dựng lên khắp nơi. Đêm đêm những đoàn xe tải, xe kéo pháo bật đèn rầm rập chạy về hướng Kon Tum. Tại thị trấn Tân Cảnh, những khẩu hiệu như “Nhiệt liệt chào mừng bộ đội về giải phóng Kon Tum”, “Quyết tâm giải phóng thị xã Kon Tum”... được treo khắp nơi. Cùng với đó, những trận đánh nhỏ trên các tuyến đường 14, 19 diễn ra dồn dập. Nhân dân trong vùng giải phóng nô nức, dân trong vùng thị xã rục rịch chuẩn bị tản cư. Ai cũng tin chắc một trận tấn công tổng lực vào Kon Tum sắp diễn ra...

Những hoạt động nghi binh khéo léo đã đánh lừa được địch. Tin chắc thị xã Kon Tum sắp bị tấn công, tướng Phạm Văn Phú - Tư lệnh Quân khu 2 của ngụy vội vã điều 4 liên đoàn biệt động đến tăng cường, đồng thời đưa thêm liên đoàn biệt động 23 và 2 trung đoàn 44, 45 về phòng ngự Pleiku.

Trong khi đó, đại quân ta lần lượt bí mật hành quân về hướng Buôn Ma Thuột, chỉ để một bộ phận nhỏ ở lại tiếp tục làm công việc nghi binh. “Chúng tôi hành quân bộ 1 ngày, sau đó bằng xe cơ giới. Tới vị trí tập kết, bụi đường quyện với mồ hôi rộp lên, bong ra như chiếc bánh đa. Chỉ cách Buôn Ma Thuột có 15 - 20 km nhưng bọn thám báo, máy bay địch suốt ngày quần đảo mà chẳng phát hiện được gì. Không những thế, năm ấy chúng tôi còn tổ chức được một cái tết khá tươm tất: Mỗi người có một chiếc bánh chưng, một gói ruốc thịt, nửa gói Tam Đảo và kẹo Hải Châu chuyển từ hậu phương vào. Trong lán trại chúng tôi còn bày cả bàn thờ, viết câu đối, chặt mai rừng về cắm” - Đại tá Phạm Chào hồi nhớ.

Tấn công Sở Chỉ huy Sư đoàn 23 ngụy. Ảnh tư liệu

Đòn choáng váng và cuộc giải vây tuyệt vọng

Từ ngày 8 đến ngày 10/3, sau khi tiêu diệt quận lỵ Thuần Mẫn và Đức Lập, sớm ngày 10/3 pháo binh ta bắt đầu trút bão lửa xuống các mục tiêu, mở đường cho 5 cánh quân ào ạt tấn công thị xã Buôn Ma Thuột.

Kho Mai Hắc Đế, sân bay Hòa Bình, Sở Chỉ huy sư đoàn 23 ngụy… rung chuyển trước sức tấn công mạnh mẽ bởi các binh chủng hợp thành của ta. Đại tá Nguyễn Trọng Luật - Chỉ huy trưởng tiểu khu Đắk Lắk hoảng sợ bỏ trốn sang hầm ngầm của Phó tư lệnh Sư 23 Vũ Thế Quang…

Trải qua một ngày chiến đấu ác liệt, 2 trong 3 mục tiêu quan trọng của địch ở thị xã Buôn Ma Thuột gồm Sở Chỉ huy tiểu khu Đắk Lắk, sân bay thị xã bị quân ta chiếm phần lớn. Sư 23 ngụy bị vây chặt. Toàn bộ quân địch trong thị xã hoang mang dao động… Chớp thời cơ, sau một đêm củng cố đội hình, bổ sung phương án tác chiến, sáng 11/3/1975 các cánh quân của ta đồng loạt nổ súng tấn công đợt 2. Đến 10 giờ, ngọn cờ chiến thắng của ta đã tung bay trên nóc Sở Chỉ huy Sư đoàn 23 ngụy. Đại tá Nguyễn Trọng Luật cùng Vũ Thế Quang cải trang chạy trốn nhưng không thoát. Buôn Ma Thuột - trung tâm kinh tế, chính trị Tây Nguyên với 12 vạn dân đã được giải phóng…

“Đã từng đương đầu với mọi phương tiện chiến tranh hiện đại của địch, vậy mà vào thị xã chúng tôi vẫn phải sửng sốt trước sự hùng hậu của guồng máy chiến tranh ấy” -  Đại tá Phạm Chào kể. Trên 3.000 súng các loại, trong đó có 42 pháo lớn, hơn 760 xe cơ giới, hàng triệu lít xăng dầu, hàng vạn tấn đạn bị ta thu giữ, chưa kể số bị phá hủy; quân trang, quân dụng ngổn ngang, lương thực, thực phẩm đủ sức nuôi cả quân đoàn ta hàng tháng trời… Đây cũng là điều minh chứng cho việc giải phóng Buôn Ma Thuột không hề dễ dàng như có người lầm tưởng.

Buôn Ma Thuột thất thủ như một trận động đất rung chuyển toàn miền Nam. Để giành lại sự ủng hộ đang hết sức lung lay của chính giới Mỹ, Tổng thống Việt Nam cộng hòa NguyễnVăn Thiệu, Tổng Tham mưu trưởng Cao Văn Viên ra lệnh cho tướng Phạm Văn Phú “tử thủ Buôn Ma Thuột bằng mọi giá”, đồng thời ra sức bưng bít việc để mất địa bàn chiến lược này trên báo chí.

Lực lượng “vùng 2 chiến thuật” của quân ngụy lúc này còn khá đông nhưng mọi con đường đổ về Buôn Ma Thuột đều bị cắt đứt. Căn cứ 53 đang bị vây chặt. Muốn phản kích chiếm lại Buôn Ma Thuột, Chuẩn tướng Lê Trung Tường, Sư trưởng Sư 23 ngụy không còn cách nào khác là phải đổ quân bằng máy bay lên thẳng. Tuy nhiên chúng đã không ngờ ý đồ lẫn vị trí đổ quân đã không nằm ngoài dự đoán của ta…

“Đánh xong Buôn Ma Thuột, chúng tôi lập tức được lệnh hành quân ra đường 21”  -  Đại tá Phạm Chào nhớ lại. Từ chiều 12 đến hết ngày 13/3, sau khi dùng máy bay ném bom dọn bãi hơn trăm lần, địch dùng trực thăng đổ Trung đoàn 45 xuống trục đường 21 từ điểm cao 581 đến Phước An, Chư Cúc; tiếp theo là Trung đoàn 44 và Sở Chỉ huy Sư đoàn 23. Đã dự lường địa điểm địch sẽ đổ quân, ta chủ động đón đầu và nắm bắt thời cơ. Các loại hỏa lực của ta dồn dập trút vào đội hình địch; tiếp đó xe tăng, bộ binh cùng đồng loạt xung phong chặn đầu, khóa đuôi, chia cắt quân địch. Chỉ sau 2 giờ tấn công, gần 400 tên địch ở điểm cao 581 đã bị loại khỏi vòng chiến đấu. Bộ phận còn lại phải co về Phước An.

Ngày hôm sau địch lại tiếp tục đổ quân xuống Nông trại Phước An. Lực lượng địch tại đây cộng với số cũ có hơn 5.000 tên nhưng tinh thần chiến đấu đã rệu rã. Chớp thời cơ, hai trung đoàn 24 và 28 của ta được lệnh vào trận tấn công. Sáng 16/3, bão lửa của ta dồn dập trút lên đội hình địch. Xe tăng, bộ binh đồng loạt xung phong. Toàn bộ ban chỉ huy Trung đoàn 45 ngụy lẫn chiếc trực thăng chúng dùng chạy trốn đã không kịp thoát thân… Tiếp theo, Trung đoàn 44 cùng tàn quân Liên đoàn biệt động 21 của địch cũng bị ta tiêu diệt nốt. Địch chỉ còn hy vọng mong manh vào căn cứ 53 đang bị quân ta vây chặt...

Kỳ 2: “Hy vọng ngậm ngùi” và cuộc tháo chạy tán loạn

Ngọc Tấn