Sáng 12/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường về các Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) và dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). 

Thảo luận về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), nhiều đại biểu tập trung làm rõ những vấn đề cốt lõi như bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân, nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở, thúc đẩy chuyển đổi số gắn với chất lượng dữ liệu, cũng như hoàn thiện quy trình cung cấp thông tin theo hướng minh bạch, thuận lợi và giảm thiểu thủ tục hành chính.

Quang cảnh phiên họp sáng ngày 12/4. Ảnh: quochoi.vn

Phát biểu thảo luận, Phó Bí thư Đảng ủy Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể Trung ương Nguyễn Thái Học (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) thống nhất cao với mục đích, yêu cầu, sự cần thiết sửa đổi dự án Luật Tiếp cận thông tin nhằm phát huy quyền làm chủ, quyền tiếp cận thông tin của công dân, phù hợp với yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số quốc gia. 

Tuy nhiên, đối chiếu với những nội dung sửa đổi của dự án Luật, đại biểu cho rằng, chưa thật sự thống nhất và đồng bộ. Cụ thể, tại Khoản 1, Điều 9 của Luật Tiếp cận thông tin hiện hành năm 2016 quy định: UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra và thông tin do mình có được. Theo đạo biểu, như vậy Luật hiện hành quy định cấp xã không chỉ có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, mà còn có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình có được. Tuy nhiên, tại Khoản 1, Điều 10 của dự thảo Luật sửa đổi chỉ quy định: UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, không có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình nhận được. 

Báo cáo của Chính phủ có nêu 3 lý do lý giải vấn đề này là để phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền; tăng cường trách nhiệm của cơ quan tạo ra thông tin; giảm áp lực cho chính quyền cấp xã hiện nay rất nhiều việc. Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Thái Học thì những lý do này không thật sự thuyết phục bởi không phù hợp với nguyên tắc của luật là cung cấp thông tin một cách kịp thời và tạo điều kiện thuận lợi cho công dân; không phù hợp với yêu cầu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước khi tinh gọn chính quyền hai cấp là phải gần dân, sát dân và phải phục vụ nhân dân; không phù hợp với thực tiễn. 

Từ đó, đại biểu Nguyễn Thái Học đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu sửa đổi lại quy định này. Chính quyền cấp xã phải có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình có được và do mình tạo ra. Những khó khăn, vướng mắc về nguồn nhân lực cấp xã, cơ sở vật chất, trang thiết bị thì phải đầu tư, nghiên cứu để tháo gỡ. 

Cùng chung quan điểm, đại biểu Đỗ Thị Việt Hà (Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) nhấn mạnh rằng, quyền được tiếp cận thông tin của công dân đã được quy định trong Hiến pháp. Việc công dân được tiếp cận thông tin chính là nền tảng cơ bản để minh bạch hoạt động của xã hội. Từ đó, đại biểu đề nghị tiếp tục mở rộng các đối tượng được hỗ trợ tiếp cận thông tin, đặc biệt là nhóm yếu thế như người nghèo, trẻ em, người có hoàn cảnh khó khăn.

Đại biểu Trần Thị Oanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) đề xuất mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin, bao gồm các tổ chức chính trị - xã hội, các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, việc mở rộng này cần đi kèm với quy định rõ phạm vi, mức độ để tránh tạo áp lực hành chính quá lớn.

Bên cạnh nội dung về quyền và phạm vi thông tin, nhiều đại biểu tập trung góp ý vào quy trình cung cấp thông tin – yếu tố quyết định tính khả thi của luật. Đại biểu Phạm Thúy Chinh (Đoàn ĐBQH TP.Hải Phòng) cho rằng việc quy định cứng về phiếu yêu cầu có thể tạo ra rào cản không cần thiết. Đại biểu nhấn mạnh: “Đây là quyền hiến định và cần được tạo điều kiện tối đa để công dân thực hiện”. Quan điểm này cũng được nhiều đại biểu đồng tình khi cho rằng không nên biến quyền tiếp cận thông tin thành “cơ chế xin - cho”. Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cảnh báo việc yêu cầu chứng minh mục đích sử dụng thông tin có thể phát sinh thủ tục không cần thiết.

Đại biểu Nguyễn Thái Học (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) phát biểu thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Ngoài ra, các đại biểu Quốc hội đặc biệt nhấn mạnh việc chuyển đổi từ phương thức khuyến khích sang bắt buộc công khai thông tin trên môi trường số, cho rằng việc số hóa thông tin phải đi đôi với bảo đảm chất lượng, tính chính xác và an toàn dữ liệu. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) cho rằng dự thảo hiện nay mới chỉ dừng lại ở mức "đẩy mạnh," "tăng cường" ứng dụng công nghệ thông tin mà chưa tạo ra nghĩa vụ pháp lý đủ mạnh. Từ đó, đại biểu đề nghị nhấn mạnh hơn trách nhiệm công khai trên môi trường số, ít nhất đối với các nhóm thông tin thuộc diện bắt buộc công khai. Đây phải được xem là phương thức chủ yếu để bảo đảm tính kịp thời và thuận lợi cho công dân; đồng thời thông tin công khai cần bảo đảm “dễ tìm kiếm, dễ truy cập, dễ khai thác”. 

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết sẽ nghiêm túc tiếp thu, tổng hợp đầy đủ các ý kiến góp ý của đại biểu Quốc hội, đồng thời phối hợp với các cơ quan liên quan để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). Theo đó, nhiều nội dung quan trọng sẽ được rà soát, chỉnh lý, như: làm rõ trách nhiệm cung cấp thông tin của các cơ quan nhà nước, nhất là ở cấp cơ sở; nghiên cứu mở rộng các đối tượng yếu thế được hỗ trợ tiếp cận thông tin; bảo đảm thông tin công khai phải chính xác, dễ tiếp cận… Dự thảo sau khi hoàn thiện sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại đợt hai, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Cũng trong sáng 12/4, với 460/460 đại biểu (chiếm 92% tổng số đại biểu Quốc hội và đạt 100% số đại biểu tham gia biểu quyết) tán thành, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay.

Lan Anh – Hồng Hà