Chiều 9/4, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu xem xét, đánh giá tờ trình, báo cáo thẩm tra về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026-2030.

Với mục tiêu tăng trưởng đột phá “hai con số”, đây được xem là giai đoạn bản lề để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình, khẳng định vị thế mới trên trường quốc tế và nâng cao toàn diện chất lượng cuộc sống cho nhân dân.

Thời điểm vàng tạo sự chuyển mình về chất

Báo cáo trước Quốc hội và cử tri cả nước, Chính phủ khẳng định Việt Nam vừa trải qua một nhiệm kỳ đầy thử thách nhưng cũng hết sức vẻ vang. Dù phải đối mặt với đại dịch COVID-19 kéo dài và những biến động khó lường của địa chính trị thế giới, dưới sự lãnh đạo sát sao của Đảng, sự đồng hành của Quốc hội, nước ta đã đạt được những thành tựu có ý nghĩa lịch sử.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Đến hết năm 2025, quy mô nền kinh tế đã có bước tiến dài. GDP đạt 514,4 tỷ USD, gấp 1,48 lần so với năm 2020. Thu nhập bình quân đầu người đạt 5.026 USD, giúp đời sống người dân được cải thiện đáng kể. Đặc biệt, Việt Nam đã hoàn thành và vượt 22/26 chỉ tiêu chủ yếu của cả giai đoạn, trong đó hai năm cuối (2024-2025) ghi nhận kỷ lục hoàn thành toàn bộ 15/15 chỉ tiêu hằng năm.

Những con số này không chỉ là kết quả của nỗ lực điều hành linh hoạt mà còn là minh chứng cho sức chống chịu và khả năng thích ứng tuyệt vời của nền kinh tế Việt Nam trước các cú sốc bên ngoài. Đây chính là nền tảng, là "lực đẩy" quan trọng để Việt Nam tự tin bước vào chu kỳ phát triển mới với những khát vọng lớn lao hơn.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng trình bày Tờ trình về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 – 2030. Ảnh: quochoi.vn

Bước vào giai đoạn 2026-2030, Chính phủ xác định đây là thời điểm vàng để tạo ra sự chuyển mình về chất. Mục tiêu cốt lõi là phát triển nhanh, bền vững, gắn liền với ổn định kinh tế vĩ mô. Trong đó, những chỉ tiêu "vàng" đầy thách thức: Tăng trưởng GDP phấn đấu đạt từ 10% trở lên mỗi năm; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt 8.500 USD, gấp 1,7 lần năm 2025; kinh tế số đóng góp khoảng 30% GDP; hạ tầng hoàn thành và đưa vào sử dụng trên 5.000 km đường bộ cao tốc.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Chính phủ đã đề ra 11 nhóm giải pháp trọng tâm, tập trung vào các trụ cột:

Đột phá thể chế và cải cách hành chính: Hoàn thiện thể chế được xác định là đột phá của các đột phá. Việt Nam sẽ chuyển mạnh từ phương thức “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tháo gỡ mọi rào cản cho kinh tế số và môi trường kinh doanh. Mục tiêu đến năm 2028, môi trường đầu tư của Việt Nam phải lọt vào top 3 ASEAN và top 30 thế giới.

Mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học công nghệ: Xác lập mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất và đổi mới sáng tạo thay vì khai thác tài nguyên. Chính phủ ưu tiên làm chủ các công nghệ nền tảng, trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số. Giáo dục đại học sẽ được hiện đại hóa để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các ngành kỹ thuật mũi nhọn.

Hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ: Tập trung nguồn lực cho các dự án chiến lược: Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, các cảng biển cửa ngõ quốc tế, hạ tầng năng lượng tái tạo và hạ tầng dữ liệu lớn (Big Data). Đây là “mạch máu” để kết nối các vùng kinh tế và giảm chi phí logistics.

Đoàn Chủ toạ tại phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Phát triển văn hóa và an sinh xã hội bền vững: Kinh tế phát triển phải đi đôi với tiến bộ công bằng xã hội. Xây dựng hệ thống an sinh đa tầng, hiện đại; phát triển mạnh nhà ở xã hội và khuyến khích làm giàu chính đáng để mở rộng tầng lớp trung lưu – động lực tiêu dùng của tương lai.

Đổi mới mô hình tăng trưởng gắn với tự chủ kinh tế, đột phá về thể chế

Trong báo cáo thẩm tra, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cơ bản thống nhất với các mục tiêu của Chính phủ nhưng cũng đưa ra những lưu ý quan trọng. Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, khó khăn, thách thức trong năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030 là rất lớn, gay gắt hơn giai đoạn trước, điều này đòi hỏi việc xây dựng và triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030 phải được đặt trong bối cảnh mới, với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, tính tự chủ và khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng nêu rõ: Hoàn thiện thể chế phải thực sự là đột phá chiến lược. Thể chế phải là “động lực”, không chỉ sửa đổi văn bản mà phải nâng cao hiệu lực thi hành. Lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra. Ảnh: quochoi.vn

Việc đồng thời theo đuổi tăng trưởng cao và giữ vững ổn định vĩ mô là thách thức lớn, đòi hỏi điều hành chính sách thận trọng, linh hoạt và kỷ luật. Cần làm rõ dư địa, giới hạn của chính sách tài khóa, tiền tệ; bảo đảm phối hợp nhất quán, tránh “giật cục”. Đồng thời, tăng cường kỷ luật ngân sách, cơ cấu lại chi theo hướng ưu tiên đầu tư; chủ động bảo đảm an ninh năng lượng và kiểm soát tác động đến lạm phát, tỷ giá, thị trường tài chính. Xây dựng lộ trình phát triển thị trường vốn, giảm dần phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Việc xác lập mô hình tăng trưởng mới cần được cụ thể hóa bằng lộ trình rõ ràng, có trọng tâm, tránh dàn trải; đồng thời làm rõ các điều kiện nền tảng và xác định các ngành, lĩnh vực, vùng động lực ưu tiên để phân bổ nguồn lực hiệu quả. 

Cùng với đó, cần có giải pháp căn cơ xử lý bài toán năng lượng, nút thắt lớn của tăng trưởng. Trong đó, cần ưu tiên phát triển hạ tầng năng lượng, rà soát quy hoạch, đẩy nhanh các dự án trọng điểm; đồng thời hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, cơ chế giá linh hoạt, minh bạch để thu hút đầu tư và kiểm soát chi phí. Về dài hạn, đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu năng lượng theo hướng tự chủ, gắn với kinh tế xanh, tuần hoàn; phát triển năng lượng tái tạo theo hướng bền vững, tránh phát triển nóng, thiếu đồng bộ.

Cần ưu tiên tháo gỡ “điểm nghẽn” lớn là hạ tầng. Trong đó tập trung vào các dự án chiến lược, có sức lan tỏa. Đầu tư công phải giữ vai trò dẫn dắt, cơ cấu lại theo hướng tinh gọn, hiệu quả. Đẩy mạnh huy động khu vực tư nhân qua phương thức hợp tác công tư (PPP) minh bạch, chia sẻ rủi ro hợp lý; tăng cường liên kết vùng, phát huy các cực tăng trưởng và tổ chức lại không gian phát triển.

Song song đó, nâng cao năng lực nội tại thông qua tái cấu trúc chuỗi cung ứng, phát triển công nghiệp trong nước và tăng liên kết với khu vực FDI nhằm gia tăng giá trị nội địa, từng bước làm chủ công nghệ. Phát triển mạnh kinh tế tư nhân trở thành động lực chủ yếu; doanh nghiệp nhà nước tập trung vào lĩnh vực then chốt, thiết yếu và hình thành một số doanh nghiệp quy mô lớn, cạnh tranh quốc tế…

Lan Anh (tổng hợp)