“Ai về nhắn với nậu nguồn/Mít non gửi xuống, cá chuồn gửi lên”. Câu ca dao nằm lòng của người miền Trung hôm nay càng vun đầy trường nghĩa tình giao thoa văn hóa của cư dân vùng biển và vùng núi, khi các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên vừa có những đặc sản của Mẹ rừng và của Cha biển…

1 Từ ngày 1/7/2025, các tỉnh vùng Tây Nguyên và các tỉnh vùng Duyên hải Nam Trung Bộ hợp nhất. Từ đây, các tỉnh mới núi càng liền núi, sông càng liền sông. Ranh giới hành chính xưa vốn chỉ là tương đối, nay hình thái về tự nhiên lại càng không hề có “ranh giới”.

Các tỉnh mới phía Tây tựa vào dãy núi Trường Sơn, phía Đông trải dài ra biển Đông. Có thể hình dung về thế đất “tọa sơn chiếu thủy”, lưng tựa vào núi cao, mặt hướng về biển rộng để vươn xa, cả nghĩa thực và biểu tượng. Quả là một vùng địa văn hóa, địa kinh tế với tiềm năng nội sinh trù phú đang được đánh thức…

2 “Mít non” và “cá chuồn” vốn là hai sản vật ngon bậc nhất nhưng hiểu rộng ra là những nông sản miền núi - cao nguyên và những hải sản của vùng biển cả. Hương vị cà phê, hồ tiêu, ca cao, mắc ca, sầu riêng, mít, bơ, chanh dây, atiso, dược liệu, rau củ và măng, nấm rừng… hun kết từ đất bazan, từ sương và nắng gió đại ngàn cùng với cá ngừ đại dương, tôm hùm, mực, cua, ghẹ, ốc sò và các loại cá, nước mắm nhỉ, rồi bánh ít lá gai, thanh long, mắm cá, hải sản khô… đủ đầy những nếp chợ miền ngược, miền xuôi. Những dòng chảy thương phẩm không chỉ mang theo giá trị kinh tế mà còn mang theo hương vị, tập quán và tinh thần của mỗi vùng đất thân thương.

Quả bơ vùng đất bazan.

Mâm cơm hôm nay đủ đầy vị ngọt và hương thơm của Cha rừng, Mẹ biển ban tặng cho mỗi thực khách. Sâm Ngọc Linh, quế Trà Bồng, tỏi Lý Sơn, cá bống sông Trà đậm đà đất Quảng Ngãi. Gà nướng đồi cao chấm muối biển xanh, cơm lam thưởng cùng hải sản nướng. Một tô mì Quảng, một nồi lẩu đều mang đặc trưng và tổng hòa của sự giao thoa. Ở đó, thực khách cảm nhận được độ ngon tươi của hải sản, vị mặn mòi của biển khơi quyện hòa cùng ngọt, cay, đắng, chát và nõn nà rau của miền rừng. Âm dương hài hòa, nóng lạnh cân bằng. Mỗi món ăn như kể câu chuyện về hành trình của đất, của nước và của cư dân. Sự kết tinh về ẩm thực thật đỗi tự nhiên, làm nên chính nhịp sống của con người hai vùng đất, định vị một phong cách ẩm thực hiện đại mà vẫn giữ nét tinh tế, trong lành.

3 Những tuyến giao thông xuyên núi, vượt đèo, nối cảng biển với cao nguyên đã giúp sự giao lưu hàng hóa thành nhịp sống thường nhật. Không gian cao nguyên - duyên hải được mở rộng, đất nước đang mở thêm những “mạch máu” mới. Những “mạch máu” ấy không chỉ lưu thông hàng hóa mà còn dẫn truyền và hòa quyện về văn hóa, về ký ức và sự phong phú về bản sắc.

từ biển lên cao nguyên, sự giao thương sơn thủy hữu tình ấy làm nên một bức tranh phong phú, đa sắc trong thể thống nhất vùng cao - vùng xuôi, vùng rừng - vùng biển. Từ những âm vang riêng nay đang trở thành bản hòa tấu đa thanh, đang dần tạo nên một không gian phát triển liên vùng, nơi kinh tế đi cùng văn hóa, sản vật gắn với căn cốt con người.

Những món ẩm thực trộn hòa các sản vật cả miền rừng và miền biển.

Sự giao lưu hàng hóa vừa tạo động lực kinh tế vừa là nền tảng giao lưu văn hóa, làm giàu bản sắc ẩm thực vùng Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên. Sản vật của rừng, của biển giao thương trở thành sự đối thoại để kết hợp giữa các không gian sống. Trong sâu thẳm tiềm thức, mâm cơm hôm nay như có rì rào hơi thở của sóng biển trộn hòa với long lanh những giọt sương và sự phóng khoáng của gió đại dương với gió đại ngàn, của nắng hừng hực vùng cát trắng với nắng lạnh, dịu êm dưới vòm trời xanh lá… Mỗi sản vật mang theo ký ức của đất đai, khí hậu và con người.

Từ đại ngàn đến biển xanh, các tỉnh mới Duyên hải Nam Trung Bộ - Tây Nguyên đang hình thành một bản hòa ca phát triển, nơi mỗi vùng đất giữ được căn cốt riêng nhưng cùng hướng tới một tương lai chung - hài hòa, đa dạng và bền vững.

Phan Minh Đạo