Tại phiĂªn thảo luận về tình hình kinh tế - xĂ£ há»™i ngĂ y 29/10, Kỳ họp thứ 10, Quốc há»™i khĂ³a XV ghi nhận nhiều Ă½ kiến sĂ¢u sắc của cĂ¡c đại biểu về vấn đề thiĂªn tai, biến đổi khĂ­ hậu; yĂªu cầu chuyển từ “bị Ä‘á»™ng ứng phĂ³” sang “chủ Ä‘á»™ng phĂ²ng ngừa”; kiến tạo hạ tầng chống chịu dĂ i hạn; đồng thời hoĂ n thiện cÆ¡ chế vận hĂ nh chĂ­nh quyền địa phÆ°Æ¡ng hai cấp, đầu tÆ° mạnh cho chuyển đổi số, nĂ¢ng cao chất lượng Ä‘á»™i ngÅ© cĂ´ng chức gắn vá»›i vị trĂ­ việc lĂ m vĂ  cải cĂ¡ch tiền lÆ°Æ¡ng…

Từ “cứu trợ khẩn cấp” đến kiến tạo hạ tầng “an toĂ n khĂ­ hậu”

Nhiều đại biểu bĂ y tỏ quan ngại trÆ°á»›c tình hình thời tiết cá»±c Ä‘oan gĂ¢y thiệt hại nặng nề trong thời gian qua, nhấn mạnh thiĂªn tai khĂ´ng cĂ²n lĂ  hiện tượng bất thường mĂ  Ä‘Ă£ trở thĂ nh thĂ¡ch thức thường trá»±c, Ä‘e dọa sinh kế, tĂ i sản người dĂ¢n vĂ  thĂ nh quả phĂ¡t triển. TÆ° duy quản trị vì thế cần dịch chuyển: cĂ¹ng vá»›i cứu trợ kịp thời phải kiến tạo nền tảng chống chịu lĂ¢u dĂ i.

Má»™t số đại biểu đề nghị ChĂ­nh phủ trình Quốc há»™i gĂ³i tĂ i chĂ­nh đủ lá»›n mang tĂ­nh khẩn cấp để cứu trợ, khĂ´i phục sau thiĂªn tai vĂ  sá»­a chữa, nĂ¢ng cấp hạ tầng bị tĂ n phĂ¡; đồng thời thiết kế cÆ¡ chế linh hoạt để giải ngĂ¢n nhanh khi cĂ³ tình huống rủi ro quy mĂ´ vĂ¹ng, liĂªn vĂ¹ng. Theo phĂ¢n tĂ­ch được nĂªu tại phiĂªn thảo luận, dÆ° địa tĂ i khĂ³a trung hạn vẫn cho phĂ©p Æ°u tiĂªn nguồn lá»±c cĂ³ trọng tĂ¢m, trọng Ä‘iểm cho mục tiĂªu an toĂ n khĂ­ hậu, song Ä‘i kèm lĂ  ká»· luật, ká»· cÆ°Æ¡ng trong sá»­ dụng vốn vĂ  cÆ¡ chế giĂ¡m sĂ¡t Ä‘á»™c lập.

PhĂ³ Chủ tịch Quốc há»™i VÅ© Hồng Thanh Ä‘iều hĂ nh phiĂªn thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

CĂ¡c đại biểu cÅ©ng chỉ ra “Ä‘iểm yếu hệ thống” của hạ tầng hiện nay trÆ°á»›c tĂ¡c Ä‘á»™ng khĂ­ hậu: nền đường mỏng, cầu cống tạm bợ, thoĂ¡t nÆ°á»›c kĂ©m, thiết kế chÆ°a thĂ­ch ứng vá»›i địa chất, thủy văn; chỉ má»™t trận mÆ°a lá»›n Ä‘Ă£ cĂ³ thể chia cắt giao thĂ´ng, đứt gĂ£y chuá»—i cung ứng, đình trệ học hĂ nh, y tế. VĂ¹ng miền nĂºi, trung du chịu rủi ro cá»™ng hưởng do sạt trượt, lÅ© quĂ©t; Ä‘Ă´ thị lá»›n lại đối mặt quĂ¡ tải thoĂ¡t nÆ°á»›c, ngập sĂ¢u cục bá»™.

Từ thá»±c tế Ä‘Ă³, nhiều Ă½ kiến đề nghị chuyển mạnh trọng tĂ¢m đầu tÆ° từ “xĂ¢y má»›i nhanh” sang “xĂ¢y để chống chịu”, coi tiĂªu chĂ­ an toĂ n khĂ­ hậu lĂ  Ä‘iều kiện bắt buá»™c khi phĂª duyệt dá»± Ă¡n hạ tầng, đặc biệt cĂ¡c tuyến giao thĂ´ng huyết mạch, cĂ´ng trình dĂ¢n sinh thiết yếu vĂ  cĂ¡c dá»± Ă¡n thủy Ä‘iện nhỏ.

Má»™t đề xuất Ä‘Ă¡ng chĂº Ă½ lĂ  ban hĂ nh bá»™ tiĂªu chĂ­ “An toĂ n khĂ­ hậu” trong đầu tÆ° cĂ´ng vĂ  quy hoạch xĂ¢y dá»±ng; lồng ghĂ©p bắt buá»™c Ä‘Ă¡nh giĂ¡ rủi ro khĂ­ hậu, thiĂªn tai, địa chất khi lập, Ä‘iều chỉnh quy hoạch; tăng cường Ä‘iều tiết, chia sẻ nguồn nÆ°á»›c liĂªn vĂ¹ng; kiểm soĂ¡t chặt hoạt Ä‘á»™ng khai thĂ¡c tĂ i nguyĂªn (đất, Ä‘Ă¡, cĂ¡t, rừng kinh tế, thủy Ä‘iện bậc thang…) để khĂ´ng lĂ m suy yếu “lĂ¡ chắn sinh thĂ¡i”. CĂ¡c đại biểu nhấn mạnh: Nhiều Ä‘iểm sạt lở nghiĂªm trọng khĂ´ng chỉ do mÆ°a lá»›n bất thường mĂ  cĂ²n lĂ  hệ quả tĂ­ch lÅ©y của quĂ¡ trình khai thĂ¡c thiếu kiểm soĂ¡t, Ä‘i ngược quy luật tá»± nhiĂªn.

Ở phÆ°Æ¡ng diện Ä‘Ă´ thị, cĂ¡c Ă½ kiến thảo luận đề nghị khẩn trÆ°Æ¡ng xĂ¢y dá»±ng quy hoạch Ä‘Ă´ thị thĂ­ch ứng khĂ­ hậu: chuẩn hĂ³a cao Ä‘á»™ nền, hĂ nh lang thoĂ¡t lÅ©; tăng diện tĂ­ch thấm, giữ nÆ°á»›c (hồ, cĂ´ng viĂªn, khĂ´ng gian xanh); kiểm soĂ¡t bĂª tĂ´ng hĂ³a; xĂ¢y dá»±ng hệ thống cảnh bĂ¡o sá»›m Ä‘a kĂªnh. Đặc biệt, vá»›i khoảng hĂ ng trăm Ä‘Ă´ thị Ä‘ang chịu ảnh hưởng nặng bởi nÆ°á»›c biển dĂ¢ng, xĂ¢m nhập mặn, ngập Ăºng vĂ  bĂ£o mạnh, cĂ¡c giải phĂ¡p “xanh - xĂ¡m” phối hợp (hạ tầng xĂ¡m chống ngập vĂ  giải phĂ¡p tá»± nhiĂªn nhÆ° rừng ngập mặn, Ä‘Ăª mềm) cần được tiếp cận theo cụm, theo lÆ°u vá»±c, thay vì đầu tÆ° manh mĂºn.

Về năng lá»±c dá»± bĂ¡o, phĂ²ng ngừa, nhiều đại biểu kĂªu gọi đẩy mạnh ứng dụng khoa học cĂ´ng nghệ, đặc biệt lĂ  AI vĂ  dữ liệu lá»›n, để mĂ´ phỏng kịch bản rủi ro, khoanh vĂ¹ng sạt lở, ngập lụt, tối Æ°u phÆ°Æ¡ng Ă¡n sÆ¡ tĂ¡n; xĂ¢y dá»±ng phần mềm chung kết nối cĂ¡c bĂªn (chĂ­nh quyền, lá»±c lượng chức năng, doanh nghiệp viá»…n thĂ´ng, người dĂ¢n) để Ä‘Ă¡nh giĂ¡ mức Ä‘á»™ an toĂ n từng há»™, khu dĂ¢n cÆ° vĂ  gợi Ă½ biện phĂ¡p phĂ²ng ngừa theo cấp Ä‘á»™.

Đại biểu tham dá»± phiĂªn lĂ m việc. Ảnh: quochoi.vn

BĂªn cạnh lá»±c lượng chuyĂªn trĂ¡ch, cĂ³ Ă½ kiến đề xuất thĂ nh lập lá»±c lượng cứu trợ nhĂ¢n dĂ¢n, tổ an toĂ n cá»™ng đồng được huấn luyện kỹ năng cứu há»™ cÆ¡ bản, trang bị tối thiểu vĂ  tổ chức theo cụm dĂ¢n cÆ° xĂ£, phường. MĂ´ hình nĂ y, nếu vận hĂ nh tốt, sẽ lĂ  “tuyến đầu tại chá»—”, rĂºt ngắn “giờ vĂ ng” cứu nạn, giảm thiểu thiệt hại khi giao thĂ´ng bị chia cắt.

Số hĂ³a hạ tầng, rõ quyền, gắn trĂ¡ch nhiệm, bảo đảm nguồn lá»±c vận hĂ nh chĂ­nh quyền địa phÆ°Æ¡ng 2 cấp

CĂ¹ng vá»›i chủ đề khĂ­ hậu, phiĂªn thảo luận dĂ nh nhiều thời lượng cho việc vận hĂ nh mĂ´ hình chĂ­nh quyền địa phÆ°Æ¡ng 2 cấp sau gần bốn thĂ¡ng triển khai trĂªn phạm vi cả nÆ°á»›c. Đa số Ă½ kiến ghi nhận quyết tĂ¢m chĂ­nh trị cao, tổ chức thá»±c hiện quyết liệt, linh hoạt; bá»™ mĂ¡y tinh gọn hÆ¡n, chi thường xuyĂªn giảm Ä‘Ă¡ng kể; chuyển trạng thĂ¡i từ quản lĂ½ thuần tĂºy sang phục vụ NhĂ¢n dĂ¢n vĂ  kiến tạo phĂ¡t triển. Thủ tục hĂ nh chĂ­nh được tập trung xá»­ lĂ½ tại cấp xĂ£, phường, hÆ°á»›ng tá»›i má»™t cá»­a, má»™t nền tảng.

Tuy nhiĂªn, thá»±c tiá»…n bá»™c lá»™ khĂ´ng Ă­t Ä‘iểm nghẽn cần thĂ¡o gỡ sá»›m. TrÆ°á»›c hết lĂ  hạ tầng cĂ´ng nghệ thĂ´ng tin vĂ  chuyển đổi số chÆ°a đồng bá»™, đặc biệt tại vĂ¹ng sĂ¢u, vĂ¹ng xa, hải đảo: mạng viá»…n thĂ´ng chập chờn, nhiều nÆ¡i chÆ°a phủ 4G; hệ thống dĂ¹ng chung cĂ²n phĂ¢n tĂ¡n; dữ liệu chuyĂªn ngĂ nh (há»™ tịch, đất Ä‘ai…) chÆ°a liĂªn thĂ´ng trÆ¡n tru giữa cĂ¡c cấp, cĂ¡c ngĂ nh. Dịch vụ cĂ´ng trá»±c tuyến Ä‘Ă´i lĂºc quĂ¡ tải; cĂ´ng sở sau sĂ¡p nhập cĂ³ nÆ¡i bố trĂ­ chÆ°a hợp lĂ½, gĂ¢y lĂ£ng phĂ­ cĂ´ng năng.

Má»™t vấn đề khĂ¡c lĂ  nhĂ¢n lá»±c: cĂ³ nÆ¡i vừa thừa vừa thiếu cục bá»™; thiếu cĂ¡n bá»™ chuyĂªn mĂ´n sĂ¢u ở cĂ¡c lÄ©nh vá»±c “nĂ³ng” nhÆ° đất Ä‘ai, xĂ¢y dá»±ng, kế toĂ¡n, cĂ´ng nghệ thĂ´ng tin; khối lượng việc tăng nhanh trong khi chế Ä‘á»™ Ä‘Ă£i ngá»™ chÆ°a cải thiện tÆ°Æ¡ng xứng, ảnh hưởng Ä‘á»™ng lá»±c lĂ m việc. Má»™t số Ă½ kiến cho rằng mức lÆ°Æ¡ng cÆ¡ sở hiện hĂ nh chÆ°a theo kịp mặt bằng giĂ¡ cả; đề nghị lá»™ trình Ä‘iều chỉnh tiền lÆ°Æ¡ng sá»›m, gắn vá»›i vị trĂ­ việc lĂ m, kết quả đầu ra vĂ  đặc thĂ¹ Ă¡p lá»±c của cấp cÆ¡ sở.

Về cÆ¡ chế, chĂ­nh sĂ¡ch, cĂ¡c đại biểu đề nghị ChĂ­nh phủ sá»›m ban hĂ nh đủ cĂ¡c văn bản hÆ°á»›ng dẫn cĂ²n thiếu, rĂ  soĂ¡t bĂ£i bỏ quy định chồng chĂ©o; lĂ m rõ chức năng, nhiệm vụ của cĂ¡c trung tĂ¢m cung ứng dịch vụ cĂ´ng cÆ¡ bản; thiết kế cÆ¡ chế phĂ¢n cấp, phĂ¢n quyền, ủy quyền rĂ nh mạch Ä‘i liền bảo đảm nguồn lá»±c (tĂ i chĂ­nh, con người, hạ tầng). NguyĂªn tắc lĂ  “rõ việc, rõ người, rõ trĂ¡ch nhiệm, rõ nguồn lá»±c, rõ kiểm tra”, tạo khĂ´ng gian chủ Ä‘á»™ng cho địa phÆ°Æ¡ng nhÆ°ng vẫn bảo đảm ká»· luật, ká»· cÆ°Æ¡ng.

Quang cảnh phiĂªn lĂ m việc. Ảnh: quochoi.vn

Để vận hĂ nh hiệu quả mĂ´ hình hai cấp trong ká»· nguyĂªn số, nhiều Ă½ kiến đề xuất cĂ¡c giải phĂ¡p đồng bá»™:

Đầu tÆ° hạ tầng số vĂ  dữ liệu: nĂ¢ng cấp đường truyền, trung tĂ¢m dữ liệu; xĂ¢y dá»±ng nền tảng tĂ­ch hợp - chia sẻ dữ liệu dĂ¹ng chung; chuẩn hĂ³a, số hĂ³a hồ sÆ¡ địa chĂ­nh, há»™ tịch, an sinh để kết nối liĂªn thĂ´ng “má»™t lần khai, nhiều lần dĂ¹ng”.

PhĂ¡t triển “cĂ´ng dĂ¢n số”: bĂªn cạnh nĂ¢ng cấp hạ tầng, phải tổ chức “bình dĂ¢n học vụ số” cho người dĂ¢n, bảo đảm kỹ năng cÆ¡ bản để sá»­ dụng dịch vụ cĂ´ng trá»±c tuyến; thĂ­ Ä‘iểm cĂ¡c trạm dịch vụ số tại xĂ£, phường há»— trợ nhĂ³m yếu thế.

NĂ¢ng chất Ä‘á»™i ngÅ© cĂ´ng chức: hoĂ n thiện đề Ă¡n vị trĂ­ việc lĂ m; xĂ¢y dá»±ng bá»™ tiĂªu chĂ­ Ä‘Ă¡nh giĂ¡ dá»±a trĂªn định lượng - kết quả đầu ra; đổi má»›i tuyển dụng, thi tuyển minh bạch, cạnh tranh; Ä‘Ă o tạo, bồi dưỡng lại theo nhu cầu vị trĂ­, Æ°u tiĂªn cĂ¡c mảng tĂ i chĂ­nh, đầu tÆ°, đất Ä‘ai, xĂ¢y dá»±ng, kế hoạch; thĂ­ Ä‘iểm cÆ¡ chế “đặt hĂ ng theo kết quả” vá»›i cĂ¡c vị trĂ­ then chốt.

Cải cĂ¡ch tiền lÆ°Æ¡ng, Ä‘Ă£i ngá»™: thiết kế thang bảng lÆ°Æ¡ng gắn vị trĂ­ vĂ  hiệu quả cĂ´ng việc; cĂ³ cÆ¡ chế khuyến khĂ­ch cho địa bĂ n khĂ³ khăn, lÄ©nh vá»±c Ă¡p lá»±c cao; song song lĂ  Ä‘iều kiện lĂ m việc hiện đại, số hĂ³a quy trình để giảm “lao Ä‘á»™ng giấy tờ”.

LiĂªn quan đầu tÆ° cĂ´ng, má»™t số Ă½ kiến đề xuất tiếp cận má»›i để thĂ¡o Ä‘iểm nghẽn giải phĂ³ng mặt bằng: tĂ¡ch riĂªng dá»± Ă¡n bồi thường, há»— trợ, tĂ¡i định cÆ° khỏi dá»± Ă¡n đầu tÆ°; chuẩn hĂ³a quy trình, cÆ¡ sở dữ liệu đất Ä‘ai vĂ  định mức bồi thường; tăng vai trĂ² giĂ¡m sĂ¡t cá»™ng đồng; Ă¡p dụng cÆ¡ chế chia sẻ lợi Ă­ch giữa NhĂ  nÆ°á»›c - người dĂ¢n - doanh nghiệp trong cĂ¡c dá»± Ă¡n tạo giĂ¡ trị gia tăng lá»›n cho Ä‘Ă´ thị vĂ  vĂ¹ng phụ cận. Khi “nĂºt cổ chai” mặt bằng được xá»­ lĂ½ bĂ i bản, tiến Ä‘á»™ giải ngĂ¢n sẽ thá»±c chất hÆ¡n, hiệu quả sá»­ dụng vốn được nĂ¢ng lĂªn.

BĂªn cạnh Ä‘Ă³, cĂ¡c Ă½ kiến nhấn mạnh cần sá»›m hoĂ n thiện thiết chế Ä‘iều phối vĂ¹ng, bảo đảm dĂ²ng chảy đầu tÆ°, lao Ä‘á»™ng, dữ liệu, logistics thĂ´ng suốt; lồng ghĂ©p tiĂªu chĂ­ an toĂ n khĂ­ hậu, chuyển đổi số vĂ o quy hoạch vĂ¹ng; Æ°u tiĂªn cĂ¡c trục kết nối liĂªn vĂ¹ng…

Lan Anh (tổng hợp)