Trong danh sách 32 Nhà khoa học của nhà nông năm 2025, cái tên Lê Hữu Tình xuất hiện như một điểm nhấn đặc biệt. Không học hàm, không học vị cao, không đứng trên bục giảng hay trong phòng thí nghiệm, anh bước vào con đường khoa học từ chính ao nuôi, bể ương vùng cát trắng ven biển miền Trung...

Dự án khoa học của anh được Hội đồng bình chọn đưa vào danh sách vinh danh Nhà khoa học của nhà nông năm 2025. Đây không chỉ là niềm vinh dự cá nhân, mà còn là sự ghi nhận hiếm hoi dành cho một nhà khoa học “tay ngang”, lặng lẽ nhưng bền bỉ, làm khoa học bằng thực tiễn sống còn của ngành thủy sản.

Từ nỗi lo sinh kế đến con đường khoa học

Sinh ra và lớn lên ở vùng biển nhiều nắng gió, Lê Hữu Tình sớm thấm thía nỗi bấp bênh của nghề nuôi trồng thủy sản. Con tôm, con cá lớn lên nhờ may rủi nhiều hơn là nhờ tính toán khoa học. Được mùa chưa chắc được giá, và chỉ một đợt dịch bệnh hay biến động môi trường cũng đủ cuốn trôi thành quả cả năm lao động.

Anh Lê Hữu Tình giới thiệu mô hình nuôi tôm hùm trong bể xi măng trên bờ.

Những năm dịch bệnh bùng phát, đặc biệt là dịch EMS trên tôm, nhiều vùng nuôi ở miền Trung rơi vào cảnh trắng tay. Trước thực tế ấy, anh Tình nhận ra: Nếu không thay đổi tư duy sản xuất, nếu không lấy khoa học - công nghệ làm nền tảng, nghề thủy sản sẽ mãi lẩn quẩn trong vòng rủi ro.

Năm 2008, từ cơ sở nuôi tôm quy mô gia đình, Công ty TNHH Thủy sản Đắc Lộc của vợ chồng anh được thành lập, đánh dấu bước ngoặt quan trọng. Trên diện tích 50 ha vùng cát ven biển Xuân Hải (Sông Cầu), một khu sản xuất giống thủy sản hình thành. Ở đó, khoa học không còn nằm trên các công trình nghiên cứu, mà hiện hữu trong từng hạng mục đầu tư: từ hệ thống lọc nước UF đầu vào, quy trình nuôi cấy vi tảo, vi sinh thay thế kháng sinh, đến các giải pháp tự động và bán tự động nhằm kiểm soát môi trường nuôi.

Mầm khoa học nở hoa trên cát trắng

Ngay từ đầu, anh Lê Hữu Tình xác định: Khoa học phải trở thành “xương sống” của sản xuất. Đắc Lộc không chạy theo số lượng mà chú trọng chất lượng con giống, đa dạng hóa đối tượng nuôi có giá trị kinh tế cao như tôm thẻ chân trắng, tôm hùm, cá mú, cá chim vây vàng, ốc hương… Doanh nghiệp từng bước áp dụng và duy trì các tiêu chuẩn quản lý chất lượng quốc tế như GlobalGAP, hướng tới sản xuất an toàn, bền vững.

Nhờ cách tiếp cận ấy, các cơ sở nuôi trồng của Đắc Lộc được Cục Chăn nuôi và Thú y chứng nhận an toàn dịch bệnh, phù hợp quy định của Việt Nam và khuyến cáo của Tổ chức Thú y Thế giới. Đây không chỉ là chứng nhận kỹ thuật, mà còn là thước đo giá trị của khoa học trong thực tiễn.

Trước khi được vinh danh Nhà khoa học của nhà nông lần thứ hai vào năm 2025, anh Lê Hữu Tình đã từng được trao danh hiệu này vào năm 2018. Dấu mốc ấy gắn với hai đề tài có ý nghĩa thiết thực: Nuôi tôm hùm trong bể xi măng trên bờ và Quy trình công nghệ nuôi thương phẩm tôm thẻ chân trắng trên cát bằng nước biển ven bờ ở miền Trung.

Năm 2018, anh lần đầu có mặt trong danh sách 53 gương mặt tiêu biểu là các nhà khoa học, kỹ sư, nông dân có nhiều đóng góp cho ngành nông nghiệp. Đến năm 2025, các tiêu chí của Hội đồng thẩm định Trung ương khắt khe hơn, từ hàng trăm hồ sơ chọn còn 63 ứng viên, cuối cùng vinh danh 32 cá nhân tiêu biểu nhất.

Trong bối cảnh môi trường ven biển chịu áp lực lớn từ biến đổi khí hậu và ô nhiễm, các mô hình của anh đã mở ra hướng đi mới: giảm phụ thuộc nguồn nước tự nhiên, kiểm soát dịch bệnh tốt hơn, nâng cao hiệu quả kinh tế. Đặc biệt, nghiên cứu nuôi tôm hùm trên bờ, tiến tới nhân giống trong môi trường nhân tạo, được xem là bước đi chiến lược, góp phần giải bài toán suy giảm nguồn giống tự nhiên và từng bước định hình thương hiệu “Tôm hùm Việt Nam” theo hướng bền vững.

Anh Lê Hữu Tình là người duy nhất của tỉnh Đắk Lắk được vinh danh Nhà khoa học của nhà nông năm 2025.

Khác với nhiều công trình khép kín trong phòng thí nghiệm, các nghiên cứu của Lê Hữu Tình đều được kiểm chứng bằng sản xuất quy mô lớn, lan tỏa trực tiếp tới cộng đồng người nuôi. Anh không giữ tri thức cho riêng mình, mà chủ động chia sẻ, chuyển giao kỹ thuật, đồng hành cùng nông dân trong quá trình thay đổi phương thức sản xuất. Chính sự lan tỏa ấy tạo nên giá trị đặc biệt của một nhà khoa học nhà nông: khoa học không đứng trên người nuôi, mà đi cùng người nuôi, đồng hành bền bỉ.

Công ty TNHH Thủy sản Đắc Lộc được công nhận là doanh nghiệp khoa học - công nghệ, phản ánh sự kết tinh giữa nghiên cứu, sản xuất và trách nhiệm xã hội. Hàng tỷ con giống thủy sản sạch bệnh mỗi năm được cung ứng ra thị trường, góp phần ổn định sản xuất cho nhiều vùng nuôi trong cả nước.

Thảo Minh Linh